24 nafar Kapur, Ginnes rekordlari va Bollivudning sirli olami

Bollivud deganda ko‘pchilikning ko‘z oldiga hindcha qo‘shiqlar, yorqin sarilar kiygan go‘zallar va fizika qonunlariga zid keladigan jangari sahnalar keladi. Ammo hind kinematografiyasi faqat qo‘shiq va raqslardan iborat emas. Unda jiddiy ijtimoiy muammolarni ko‘taruvchi filmlar ham bor, aktyorlar esa g‘ayrioddiy yutuqlari bilan Ginnesning rekordlar kitobiga kirgan.

Bollivud Gollivuddan qanday o‘zib ketgan?

Ko‘pchilik butun hind kinematografiyasini Bollivud deb ataydi. Aslida esa Bollivud — Hindiston kino sanoatining bir qismi bo‘lib, Mumbay shahrida hind, urdu, panjob va ingliz tillarida suratga olinadigan filmlarni qamrab oladi.

«Bollivud» atamasi 1970-yillarda paydo bo‘lgan. O‘sha davrda hind kinosi ishlab chiqarilgan filmlar soni bo‘yicha Gollivuddan o‘zib ketgan. Masalan, 2012 yilda Bollivud 1 602 ta film yaratgan bo‘lsa, Gollivudda bu ko‘rsatkich 476 tani tashkil etgan.

Filmlar budjetida ham katta farq bor. 2018 yilda ekranlarga chiqqan «Robot 2.0» filmining budjeti 75–80 million dollar atrofida baholangan. Gollivudning «Karib dengizi qaroqchilari: noma’lum qirg‘oqlarda» filmiga esa taxminan 379 million dollar sarflangan.

Hindistonda Bollivuddan tashqari yana qanday kino sanoatlari bor?

Hindistonda turli tillarda filmlar ishlab chiqaradigan bir nechta yirik kino sanoatlari mavjud. Ular orasida telugu tilidagi filmlar bilan tanilgan Tollivud, malayalam tilidagi Mollivud, tamil tilidagi Kollivud va kannada tilidagi Sandalvud bor.

Shunga qaramay, Bollivud mamlakat kino sanoatida yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi. 2017 yilda Hindistonda 1 986 ta film ishlab chiqarilgan bo‘lsa, ularning 364 tasi Mumbayda suratga olingan. Mamlakat kinosidagi umumiy kassa tushumlarining 43 foizi ham Bollivud hissasiga to‘g‘ri kelgan.

Nega hindistonliklarning hammasi ham kinoteatrga bormaydi?

2012 yilda rejissyor Karan Johar Hindistonning atigi 45 million nafar aholisi kinoteatrlarga borishini ta’kidlagan. O‘sha paytda mamlakat aholisi taxminan 1,2 milliard kishini tashkil etgan.

Bugungi kunda ham katta ekrandagi filmlarni 50 milliondan ko‘proq hindistonlik tomosha qilishi qayd etiladi. Biroq kino chiptalarining arzonligi film ishqibozlariga kinoteatrga borish imkonini beradi. Hindistonda chipta narxlari dunyodagi eng arzonlaridan biri hisoblanadi.

Nega aktyorlar aktrisalardan ancha katta bo‘ladi?

Hind filmlarida bosh qahramon ko‘pincha ayol qahramondan ancha katta yoshda bo‘ladi. Masalan, tomoshabinlarning sevimli aktyorlari 50 yoshlar atrofida bo‘lsa, ularning ekrandagi juftlari 20 yoshdan sal oshgan bo‘lishi mumkin.

Bu holatga doir taxminlardan biriga ko‘ra, aktrisani boshqa ijrochi bilan almashtirish osonroq, mashhur aktyorning o‘rnini bosadigan ijrochini topish esa qiyinroq hisoblanadi.

Bollivud faqat qo‘shiq va raqslardan iborat emas

Ko‘pchilik hind filmlarini bir xil syujetlar, qo‘shiqlar va jang sahnalari bilan bog‘laydi. Biroq zamonaviy hind kinosida komediya, triller va drama janrlari ham keng tarqalgan.

2001 yilda suratga olingan «Lagaan» filmi «Eng yaxshi chet el filmi» nominatsiyasida «Oskar» mukofotiga nomzod bo‘lgan. Sport mavzusidagi dramatik asarda musiqa ham muhim o‘rin egallagan.

2010 yilda ekranlarga chiqqan «Mening ismim Xon» filmi esa jamiyatdagi muhim ijtimoiy muammolarni yoritgan. Rejissyor Karan Johar suratga olgan asar Berlin kinofestivalida namoyish etilgan, nufuzli mukofotlarga sazovor bo‘lgan va tanqidchilarning ijobiy bahosini olgan.

«Masala» nafaqat ziravor, balki kino janri hamdir

Hindistonda masala — turli ziravorlar aralashmasi bo‘lib, taomlar va hatto choy tayyorlashda ishlatiladi. Qizig‘i, mamlakatdagi mashhur kino uslublaridan biri ham «masala» deb ataladi.

Bunday filmlarda komediya, melodrama va fojia unsurlari birlashib, ular jangari sahnalar bilan boyitiladi. Shu tariqa tomoshabin bir filmning o‘zida kulgili voqealar, muhabbat hikoyalari va shiddatli kurashlarni ko‘rishi mumkin.

Ginnesning rekordlar kitobiga kirgan Bollivud yulduzlari

Bollivud aktyorlari ekrandagi rollaridan tashqari, g‘ayrioddiy rekordlari bilan ham tanilgan. Masalan, Kapurlar kino sulolasining 24 nafar vakili kino sohasida faoliyat yuritgani bilan Ginnesning rekordlar kitobiga kirgan.

Aktyor Abhishek Bachchan esa 12 soat ichida eng ko‘p ommaviy chiqishlarni amalga oshirgani uchun rekord o‘rnatgan. U shu vaqt davomida «Dehli-6» filmini taqdim etish maqsadida yettita shaharda chiqish qilgan.

Lalita Pavar hind kinosida 70 yil davomida rol ijro etgan. U ilk rolini 12 yoshida olgan va jami 700 ta filmda suratga tushgan. Aktrisa Bollivudda eng uzoq faoliyat yuritgan ijrochilardan biri sifatida tanilgan.

Jagdish Raj esa 144 ta filmda politsiya inspektori rolini o‘ynagan. U Ginnesning rekordlar kitobiga «Eng qolipga solingan aktyor» sifatida kiritilgan. U ishtirok etgan mashhur filmlar qatorida «Muhabbat rishtasi», «Don» va «Devor» kabi asarlar bor.

Hind filmlarida fizika qonunlari ham «dam oladi»

Bollivudning jangari sahnalari ko‘pincha tomoshabinlarni hayratga soladi. Qahramonlar bir necha soniyada fonar ustunlarini sug‘urib olishi, mashinalardan o‘zib ketishi, poyezddan qochib qutulishi yoki oddiy banan bilan bir to‘da raqibini mag‘lub etishi mumkin.

Albatta, bunday harakatlar real hayotda deyarli imkonsiz. Ammo ular filmlarga ko‘ngilochar ruh bag‘ishlab, tomoshabinlarni kuldirishi ham mumkin.

Xulosa qilib aytganda, Bollivudni faqat raqslar, yorqin liboslar va mubolag‘ali jang sahnalari bilan baholash to‘g‘ri emas. Uning ortida ulkan kino sanoati, xalqaro miqyosda e’tirof etilgan filmlar va Ginnes rekordlariga kirgan san’atkorlar tarixi bor. Aynan shu rang-baranglik hind kinosiga dunyo bo‘ylab millionlab muxlislarni jalb qilib kelmoqda.