Havodagi mikroplastik zarralarning inson organizmiga yashirin xavfi bor

Zamonaviy dunyoda atrof-muhitning ifloslanishi inson salomatligi uchun yangidan-yangi tibbiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. Nufuzli Independent nashrining yozishicha, biz har kuni sezmagan holda havo orqali yutadigan mayda plastik zarralari inson organizmida haftalab qolib ketishi va ichki tizimlarga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Ushbu mikroskopik unsurlar nafaqat nafas yo‘llarida o‘rnashib qoladi, balki tanamizning tabiiy immunitet himoyasini ham faol ravishda zaiflashtira boshlaydi.

Vena tibbiyot universiteti olimlari olib borgan izlanishlarga ko‘ra, bugungi kunda o‘lchami 5 millimetrdan kichik bo‘lgan mayda plastik bo‘laklari deyarli hamma joyda uchramoqda va ular jamoat salomatligiga to‘g‘ridan to‘g‘ri xavf solyapti. Ilgari o‘tkazilgan tahlillar ushbu zarrachalar ta’sirini onkologik xastaliklar, yurak xurujlari hamda reproduktiv tizimdagi buzilishlar bilan bog‘lagan edi.

Yangi ilmiy kashfiyot: PET plastigi va immun tizimi

Endilikda xalqaro tadqiqotchilar kundalik hayotda eng ko‘p ishlatiladigan plastik turlaridan biri — PET (polietilentereftalat) tirik mavjudotlarning immun tizimiga qanday ta’sir ko‘rsatishini aniqlashdi.

Laboratoriya sharoitida sichqonlar ustida o‘tkazilgan tajribalar diqqatga sazovor natijalarni ko‘rsatdi. Jonivorlar PET-mikroplastikasi mavjud havodan faqat bir marta nafas olganidan so‘ng, ushbu mayda zarrachalar o‘pka to‘qimalarida kamida 14 kun davomida saqlanib qolgan. Ushbu jarayon nafas yo‘llarida jiddiy yallig‘lanishni keltirib chiqargan bo‘lib, unga tanada allergik reaksiyalar uchun mas’ul bo‘lgan immun hujayralari — limfotsitlar va eozinofillar jalb qilingan. Bundan tashqari, yoz faslida megapolislarda keng tarqaladigan ambroziya o‘simligi changi bilan mikroplastik birlashganda, nafas yo‘llaridagi agressiv yallig‘lanish jarayoni yanada kuchaygani kuzatilgan.

Nufuzli Journal of Hazardous Materials Advances ilmiy jurnali sahifalarida chop etilgan hisobotda olimlar: «PET mikroplastikasi nafas olish yo‘llarining qabul qilingan doza hajmiga bog‘liq bo‘lgan yallig‘lanishini keltirib chiqaradi», — deya xulosa berishgan.

Megapolislar aholisi uchun dolzarb xavf

Mutaxassislarning ogohlantirishicha, ushbu muammo ayniqsa yirik shaharlar va kuchli rivojlangan hududlar aholisi uchun o‘ta dolzarbdir. Hozirgi vaqtda Yevropaning yirik shaharlari havosida qayd etilayotgan PET miqdori har bir kub metrga taxminan 135–158 nanogrammga yetmoqda.

Oddiy hisob-kitoblarga ko‘ra:

• Sog‘lom katta yoshli inson bir kunda o‘rtacha 10-20 kub metr havodan nafas oladi.

• Bu ko‘rsatkich kundalik hayotda nafas yo‘llari orqali tanaga taxminan 1-3 mikrogramm hajmdagi mikroplastik kirishini anglatadi.

Avvalroq tibbiyot sohasida olib borilgan boshqa tadqiqotlar ham mikroplastik zarrachalarining inson to‘qimalarida surunkali yallig‘lanishni boshlashi, DNK tuzilmasini shikastlashi, hujayralarning muddatidan oldin qarishi va gormonal tizimda buzilishlarni yuzaga keltirishi mumkinligini tasdiqlagan edi. Mutaxassislar ekologik tozalikka rioya qilish va havo sifatini yaxshilash inson umrini uzaytirishning eng muhim omili ekanini eslatib o‘tadilar.