Ҳаётнинг пайдо бўлиши: Олимлар мураккаб организмлар эволюцияси ҳақида янги маълумот топди

Замонавий биология фанида мураккаб ҳужайрали организмларнинг (эвкариотлар) келиб чиқиши ҳақидаги тушунчалар тубдан ўзгариши мумкин. Халқаро тадқиқотчилар гуруҳи барча ҳайвонлар, ўсимликлар ва замбуруғларнинг аждодлари фақатгина битта архея ва битта бактериянинг қўшилишидан ҳосил бўлмаган деган хулосага келишди. Натуре журналида эълон қилинган янги тадқиқот натижалари ҳаёт дарахтининг шаклланиши бир неча босқичли мураккаб жараён бўлганини кўрсатмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Шу пайтгача илм-фанда қабул қилинган моделга кўра, тахминан икки миллиард йил аввал битта архея алфапротеобактерияни ўзига ютиб юборган ва вақт ўтиши билан ушбу бактерия митохондрияга — ҳужайранинг энергия марказига айланган. Айнан шу воқеа инсоният ва барча кўп ҳужайрали мавжудотларнинг асоси бўлган эвкариотлар пайдо бўлишидаги асосий бурилиш нуқтаси деб ҳисобланарди. Бироқ, сўнгги генетик таҳлиллар бу воқеалар занжири анча чигалроқ эканини исботлади.

Генетик мероснинг кўп қиррали манбалари

Олимлар барча замонавий эвкариотларнинг сўнгги умумий аждодини (ЛEКА) реконструкция қилиш учун турли ҳаёт шаклларининг геномларини таҳлил қилдилар. Тадқиқот давомида фақат ҳайвонлар эмас, балки кам ўрганилган микроорганизмлар генларига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Натижада, барча мураккаб ҳужайраларнинг умумий аждоди ўз даври учун жуда мукаммал тузилишга эга бўлгани аниқланди.

Аниқланишича, ушбу қадимий организм кислородли муҳитда яшаган, бошқа микроорганизмларни истеъмол қилиш орқали энергия олган ва замонавий ҳужайраларга хос бўлган транспорт тизимларига эга бўлган. Энг қизиқарли жиҳати шундаки, бу аждоднинг генетик жамланмаси фақат икки манбадан эмас, балки бир нечта турли хил ҳаёт шаклларидан олинган генлар йиғиндисидан иборат бўлган.

Тадқиқот натижаларига кўра, эвкариотлар геномининг шаклланишида қуйидаги гуруҳлар иштирок этган:

• Асгард арчаеа — эвкариотларнинг энг яқин қариндошлари ҳисобланган археялар гуруҳи;
• Алфапротеобактериялар — митохондрияларнинг бевосита аждодлари;
• Планктомйсетота ва Мйхококкота — илгари бу жараёнда иштирок этиши кутилмаган йирик бактериал гуруҳлар;
• Гигант вируслар — уларнинг генетик ҳиссаси айрим бактериал линиялардан ҳам кучлироқ бўлиб чиқди.

Ўрганилган генларнинг қарийб учдан бир қисми фақат эвкариотларга хос бўлиб, уларнинг аналоглари бактерия ёки археяларда умуман учрамайди. Бу эса мураккаб ҳаёт шакллари шаклланиш жараёнида ўзига хос ноёб эволюцион йўлни босиб ўтганидан далолат беради. Гигант вирусларнинг геномга кўрсатган таъсири эса олимлар учун кутилмаган янгилик бўлди.

Ушбу кашфиёт биология дарсликларидаги кўплаб маълумотларни қайта кўриб чиқишга мажбур қилади. Ixbt.com маълумотига кўра, ҳаётнинг пайдо бўлиши бир марталик тасодифий воқеа эмас, балки турли микроорганизмлар ўртасидаги узоқ давом этган генетик алмашинувлар маҳсулидир. Бу эса Ердаги ҳаётнинг нақадар мураккаб ва ўзаро боғлиқ эканини яна бир бор тасдиқлайди.