2025 йил Хитой учун демографик фронтда оғир сигнал бўлди: мамлакатда туғилиш даражаси мутлақ тарихий минимумга тушди. ХХР Давлат статистика бошқармаси маълумотларига кўра, аҳоли сони кетма-кет тўртинчи йил қисқариб, 1 миллиард 404 миллион кишини ташкил этди. Яъни, улкан мамлакатда ҳам одамлар сони “ўзи-ўзидан” кўпайиб кетмайди — демография ҳам иқтисод каби ҳисоб-китобни яхши кўради.
Расмий рақамлар шундай: 2025 йил давомида Хитойда 7,92 миллион чақалоқ дунёга келган, 11,31 миллион киши вафот этган. Натижада мамлакат аҳолиси бир йил ичида 3,39 миллион кишига камайган. Бошқача айтганда, туғилиш ва ўлим ўртасидаги фарқ манфий томонга ўтиб, умумий динамика “қисқариш” режимини давом эттирган.
Кўрсаткичлар ҳам вазиятнинг қай даражада жиддий эканини очиқ айтади: ҳар минг аҳолига туғилиш 5,63 нафарни, ўлим эса 8,04 нафарни ташкил этган. CNN таъкидлаганидек, 2025 йил якунлари бўйича бу натижа — Хитой тарихидаги энг паст туғилиш даражаси сифатида қайд этилди. Илгари рекорд даражада паст кўрсаткич 2023 йилда — ҳар минг кишига 6,39 туғилиш бўлган эди. 2024 йилда қисқа муддатли ўсиш кузатилгани айтилади, лекин янги маълумотлар у барқарор тренд эмас, истисно бўлганини кўрсатмоқда.
Мутахассислар фикрича, пасайиш бир кунда пайдо бўлган “кайфият” эмас: 2016 йилдан буён туғилиш изчил равишда пастлаб бормоқда. Давлат томонидан рағбатлантирувчи чоралар — солиқ имтиёзлари, болали оилалар учун субсидиялар, ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари — ишга туширилган бўлса-да, демографик инқирозни тезда тўхтатиш ҳали-ҳануз мушкул бўлиб турибди. Чунки бу муаммо фақат пул билан эмас, турмуш тарзи, иш-ҳаёт баланси, турар жой нархи, таълим ва бола боқиш харажатлари каби омиллар билан ҳам боғлиқ.
CNN маълумотларига кўра, ўн йиллаб амал қилган “бир оила — бир бола” сиёсати ортидан пайдо бўлган оқибатларни қисқа фурсатда бартараф этиш жуда қийин. Экспертлар аҳолининг қариши тезлашиши, меҳнат ресурслари қисқариши ва иқтисодий ўсиш суръатларига салбий босим кучайишидан хавотир билдирмоқда. Демография — бу фақат “нечта бола туғилди?” деган савол эмас; у келажакдаги ишчи кучи, бозор ҳажми, ижтимоий харажатлар ва давлатнинг умумий барқарорлигига ҳам таъсир қилади.
Бир нарса аниқ: Хитой учун кейинги йилларда демографик сиёсат “қўшимча банд” эмас, марказий кун тартибига айланади. Агар рағбатлантириш механизмлари одамлар ҳаётида ҳақиқий енгиллик ярата олса — яъни бола тарбияси ва оила қуришни қийин эмас, табиий танловга айлантирса — тенденцияни секинлаштириш имкони пайдо бўлади. Ҳозирча эса рақамлар шунчаки гап эмас: улар келажакнинг қаттиқ, лекин жуда аниқ огоҳлантириши.
