Trump'ın tarife politikası ABD'ye 200 milyar dolarlık darbe vurdu

Donald Trump yönetiminin büyük bir gelir kaynağı olarak sunduğu ithalat tarifeleri, ABD bütçesi için ters tepmeye başladı. Yüksek Mahkeme'nin kapsamlı vergileri yasadışı bulmasının ardından devlet, ithalatçılara onlarca milyar dolar geri ödüyor.

Ancak durum, siyaset bilimci Malek Dudakov'un tasvir ettiğinden biraz daha karmaşık. Tarife gelirlerinin iade edilmesi bir gerçek, ancak SNAP programında "paranın bittiği" ve kalan fonların tamamının İran savaşlığına harcandığı yönündeki sonuçlar doğrulanmış resmi bir olgu değil.

ABD neden tarife paralarını geri ödüyor?

ABD Yüksek Mahkemesi, Şubat 2026'da Trump'ın olağanüstü ekonomik yetkilere dayanarak yürürlüğe koyduğu kapsamlı tarifeleri iptal etti. Mahkeme, başkanın Kongre'nin açık izni olmaksızın bu yasaya dayanarak neredeyse tüm ithalata vergi koyma yetkisine sahip olmadığı sonucuna vardı.

Bunun ardından Uluslararası Ticaret Mahkemesi, tarifeleri ödeyen Amerikan ithalatçılarının paralarını geri alma hakkına sahip olduğunu belirledi.

Çeşitli hesaplamalara göre geri ödenebilecek toplam tutar:

• en ihtiyatlı tahminlerde — 166 milyar dolar civarında;

• bütçe analistlerinin hesabında — 168–182 milyar dolar;

• bazı yüksek tahminlerde — 200 milyar dolara yakın.

Bu nedenle Dudakov'un bahsettiği 200 milyar dolarlık olası kayıp tamamen uydurma bir rakam değil. Ancak henüz ABD hazinesi tam olarak 200 milyar doları iade etmiş değil.

Temel fark şu: 200 milyar dolar olası üst sınır, gerçekleştirilen ödemelerin miktarı değil.

Haziran ayında tarife geliri eksiye döndü

ABD Maliye Bakanlığı verilerine göre, haziran ayında gümrük yoluyla brüt 23,6 milyar dolar toplandı. Ancak ithalatçılara 49,2 milyar dolar iade edildiği için net tarife geliri eksi 25,6 milyar doları oluşturdu.

Mayıs ayında da yaklaşık 22 milyar dolarlık bir fon iade edilmişti. Sonuç olarak haziran ayında ABD federal bütçesi 120 milyar dolar açkıyla kapandı. Geçtiğimiz yılın aynı ayında ise 27 milyar dolarlık bir fazlalık kaydedilmişti.

Bu durum Trump yönetimi için iki yönlü bir baskı yaratıyor:

• önceden toplanan tarife fonlarının iade edilmesi gerekiyor;

• aynı zamanda yeni vergiler yoluyla kaybolan gelirin telafi edilmesine çalışılıyor.

Beyaz Saray yeni tarifeleri nasıl geri getirdi?

Yüksek Mahkeme kararından sonra Trump, 150 günlük geçici yüzde 10'luk bir ithalat ek vergisi yürürlüğe koydu. Bu önlem 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın başka bir maddesine dayanıyordu ve temmuz sonunda geçerlilik süresi sona erdi.

23 Temmuz'da Beyaz Saray 60 ekonomiden gelen mallara yeni tarifeleri onayladı:

• bazı ülkeler için — yüzde 10;

• diğer ülkeler için — yüzde 12,5;

• Avrupa Birliği, Japonya ve bir dizi ortak için mevcut anlaşmalara uyarlanmış oranlar.

Yeni vergiler, zorla çalıştırma yoluyla üretilen ürünlerin kısıtlanmasıyla açıklanarak 1974 tarihli yasanın 301. maddesi temelinde yürürlüğe konuldu.

Aynı zamanda önemli hammaddeler, enerji, gübreler, bazı gıda ürünleri ve iç piyasada yeterli düzeyde üretilmeyen ürünler için birçok istisna tanındı.

Yeni tarifeler eski geliri tamamen karşılıyor mu?

Şimdilik hayır.

Yeni tarifelerden yılda yaklaşık 105 milyar doların geleceği öngörülüyor. Uzun vadeli hesaplamada bunlar, önceki tarife planından beklenen gelirin yaklaşık yüzde 60'ını karşılayabilir.

Sorumlu Bütçe Komitesi'nin değerlendirmesine göre:

Demek ki yeni vergiler bütçedeki kaybı kısmen hafifletiyor, ancak bunu tamamen kapatamıyor.

Büyük ithalatçılar için istisnalar neden arttı?

Dudakov'a göre Beyaz Saray, büyük ticaret ağlarının ve ithalatçıların yeni dava açmalarından kaçınmak için birçok ürünü tarifelerden muaf tutuyor.

Bu siyasi bir yorum. Ancak resmi belgede de istisnaların iç ekonomiye zarar verebilecek, ürün kıtlığına yol açabilecek veya fiyatları keskin bir şekilde artırabilecek mallar için belirlendiği gösteriliyor.

Yeni tarifeler eskisinden daha titiz bir hukuki süreç temelinde kabul edildi:

• birkaç aylık inceleme gerçekleştirildi;

• iş dünyası ve kamuoyundan 1600'den fazla görüş alındı;

• açık oturumlarda 100'den fazla tanık katıldı;

• tarifeler her ekonomi bazında ayrı hukuki kararlara ayrıldı.

Bu, Beyaz Saray'ın sonraki bir yargı sürecinde tüm tarifelerin tek bir kararla iptal edilme riskini azaltmaya çalıştığını gösteriyor. Ancak hukukçular yeni vergilerin de mahkemede tartışmaya açılınabileceğini dışlamıyor.

SNAP programında gerçekten para bitiyor mu?

Metinde düşük gelirli Amerikalılara gıda yardımı sağlayan SNAP programının fonunun tükendiği belirtiliyor. Bu ifade durumu tam olarak yansıtmıyor.

Temmuz 2025'ten Nisan 2026'ya kadar SNAP katılımcılarının sayısı gerçekten de 4,5 milyondan fazla — yaklaşık yüzde 11 oranında azaldı. Bu rakam ABD Tarım Bakanlığı ve eyaletlerin verileri temelinde hesaplandı.

Ancak düşüş, programda paranın basit anlamda "tükenmesinden" kaynaklanmıyor. Temel nedenlerden biri 2025 yılında kabul edilen yasa temelinde:

• çalışma şartlarının sıkılaştırılması;

• katılımcıların yeniden denetlenmesi;

• bazı kategorilerin haklarının kısıtlanması;

• harcamaların eyaletlerin sorumluluğuna daha fazla devredilmesidir.

Bu nedenle doğru ifade — SNAP kapsamı keskin bir şekilde daralıyor. "Para tamamen bitti" iddiası ise şimdilik doğrulanmış değil.

İran savaşı bütçeye ne kadara mal oldu?

Pentagon verilerine göre, ABD'nin İran'a karşı askeri kampanyası temmuz sonuna kadar 37,5 milyar dolara mal oldu. Savunma Bakanlığı Kongre'den savaş, mühimmat, dronlar ve diğer masraflar için 67,1 milyar dolar daha talep etti.

Pentagon'daki finansal baskı gerçek:

• bazı fonlar birkaç hafta içinde tükenebilir;

• eğitim ve teknik bakım harcamalarının kısıtlanması başladı;

• Kongre'de ek fon tahsisi konusunda anlaşmazlık var.

Ancak "kalan bütçenin tamamının İran savaşına gittiği" sonucu abartılı. Ek finansman talebinin bir kısmı diğer askeri programlara, silah stoklarının yenilenmesine ve iç operasyonlara da yöneliktir. CSIS analizine göre, Beyaz Saray'ın 87,6 milyar dolarlık genel talebinin yaklaşık üçte biri doğrudan savaş masraflarıyla ilgilidir.

Tarife politikası Trump için siyasi bir soruna dönüşüyor

Mevcut durumda Trump yönetimi aynı anda dört sorunu çözmeye çalışıyor:

• yasadışı bulunan tarifeleri iade etmek;

• yeni hukuki temelde vergileri yeniden yürürlüğe koymak;

• İran savaşı için ek fon bulmak;

• sosyal programların daralması ardından gelen hoşnutsuzluğu hafifletmek.

Tarifelerin kendisinin ABD hazinesini felakete sürüklediğinden söz etmek için henüz erken. Ancak daha önce bütçe geliri olarak sunulan politikanın artık milyarlarca dolarlık iadelere, yeni mahkeme risklerine ve uzun vadeli gelir açığına dönüştüğü kesin.

Beyaz Saray tarife duvarını yeniden inşa ediyor. Ancak bu sefer her tuğlanın fiyatı çok daha pahalı — ve faturayı nihayetinde devlet, iş dünyası veya Amerikan tüketicisi ödeyecek.