66 million yillik dinozavr suyagidan sirli modda topildi

Olimlar 66 million yillik dinozavr suyagi tarkibidan suyak to‘qimasining asosiy oqsili hisoblangan kollagenning saqlanib qolgan molekulalarini aniqladi. G‘ayrioddiy topilma toshga aylanish jarayonida barcha organik molekulalar albatta yo‘q bo‘lib ketadi, degan ilmiy qarashlarni qayta ko‘rib chiqishga sabab bo‘lmoqda.

Tadqiqot natijalari Analytical Chemistry jurnalida chop etilgan.

Gap AQSHning Janubiy Dakota shtatidagi Hell-Krik shakllanishiga tegishli dinozavr suyagi haqida bormoqda. U bo‘r davrining so‘nggi bosqichiga mansub bo‘lgan, vazni taxminan 22 kilogramm keladigan edmontozavrdan olingan.

Olimlar suyakda kollagen izini aniqladi

Tadqiqot jarayonida mutaxassislar namuna tarkibidan aynan kollagenga xos bo‘lgan gidroksiprolin aminokislotasini topgan. Bu esa millionlab yillar davomida saqlangan toshqotma tarkibida qadimiy organik moddalarning ayrim qismlari qolishi mumkinligi haqidagi taxminlarni kuchaytiradi.

Biroq olimlar zamonaviy oqsillar bilan tasodifiy ifloslanish ehtimolini ham inobatga olgan. Shu sababli ular bir nechta ilmiy usuldan foydalangan. Jumladan, oqsillarni sekvenirlash hamda tandem mass-spektrometriya usullari qo‘llangan.

O‘tkazilgan tahlillar aniqlangan organik moddalar keyinchalik tashqi muhitdan tushmaganini, balki bevosita toshqotmaning o‘zidan kelib chiqqanini ko‘rsatgan.

30 yillik ilmiy bahsga yangi dalil

Oqsillar o‘nlab million yillar davomida o‘z tarkibini saqlab qolishi mumkinmi yoki yo‘qmi, degan masala ilm-fanda qariyb 30 yildan beri bahslarga sabab bo‘lib kelmoqda.

Liverpul universiteti professori Stiv Teylor rahbarligidagi tadqiqotchilar jamoasi olgan yangi natijalar esa muayyan tabiiy sharoitlarda bunday uzoq muddatli saqlanish nazariy jihatdan mumkin ekanini ko‘rsatmoqda.

Mutaxassislarning fikricha, bu topilma paleontologiya uchun muhim ahamiyatga ega. Chunki agar qadimiy oqsillar ayrim toshqotmalarda millionlab yillar davomida saqlanishi mumkin bo‘lsa, olimlar yo‘qolib ketgan hayvonlarning biologiyasi va evolyutsiyasi haqida yanada ko‘proq ma’lumot olishi mumkin.

Qadimiy toshqotmalar orasida «xazina» yashiringan bo‘lishi mumkin

Tadqiqot mualliflari yana bir qiziq taxminni ilgari surmoqda. Ularning fikricha, bir asr davomida yig‘ilgan va saqlanayotgan toshqotmalarning arxiv suratlari ortida hali o‘rganilmagan, kollageni saqlanib qolgan ko‘plab namunalar bo‘lishi mumkin.

Agar bu taxminlar keyingi tadqiqotlarda ham tasdiqlansa, paleontologlar qo‘lida qirilib ketgan turlarni kelajakda molekular darajada o‘rganish uchun ulkan «xazina» paydo bo‘lishi mumkin.

Bu esa millionlab yillar avval yashagan dinozavrlar haqidagi tasavvurlarni yanada boyitish va ularning biologik xususiyatlarini chuqurroq o‘rganish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochadi.