Neirobiologlar miya toʻqimasini tiklashning yangi mexanizmini aniqlashdi

Sürix universiteti neirobiologlari guruhi miya toʻqimalari yaxlitligini taʼminlovchi va neyronlarni oziqlantiruvchi yulduzsimon glial hujayralar — astrositlarning ilgari nomaʼlum boʻlgan tiklanish mexanizmini kashf etdi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, mazkur ilmiy topilma inson miyasining shikastlanishdan keyingi qayta tiklanish imkoniyatlari haqidagi tushunchalarni tubdan oʻzgartirib yuborishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqot davomida tirik sichqonlar ustida ikki fotonli mikroskopiya yordamida noyob tajribalar oʻtkazildi. Tajriba natijalari shuni koʻrsatdiki, bosh miya jarohatlanganda maxsus «regenerativ astrositlar» guruhi shunchaki oʻz joyida boʻlinib qolmaydi, balki qiz hujayralarning yadrolarini oʻzlarining uzun oʻsimtalari boʻylab shikastlangan hududga yoʻnaltiradi.

Noyob migratsiya jarayoni va toʻqimani qayta tiklash

Zararlangan hududga yetib kelgan yadrolar astrositar tarmoqni qayta tiklab, toʻqimani oʻziga xos tarzda qaytadan «tikib chiqadi». Ushbu murakkab jarayon bir necha bosqichda amalga oshadi: avvalo yadrolar oʻsimtalar orqali faol migratsiya qiladi, soʻngra reparatsiya (tiklanish) uchun masʼul boʻlgan maxsus genlar va signal yoʻllari ishga tushadi. Natijada hujayralar oʻz tarmogʻini toʻlaqonli rekonstruksiya qilib, toʻqima funksiyalarini tiklaydi.

Maʼlumki, astrositlar bosh miyada ota-ona vazifasini bajarib, neyronlarni zarur ozuqa moddalari bilan taʼminlaydi, qon oqimini modulyatsiya qiladi va sogʻlom muhitni saqlaydi. Agar ular jiddiy shikastlansa yoki autoimmun kasalliklar tufayli vayron boʻlsa, miya tashqi taʼsirlar va zararlanishlarga qarshi tura olmay qoladi.

Kelajakdagi tibbiy istiqbollar

Tadqiqotchilar ushbu jarayon davomida vaqtincha faollashadigan koʻplab genlar va signal yoʻllarini aniqlashga muvaffaq boʻlishdi. Mutaxassislar fikricha, kelgusida bu genlar travmalar hamda turli ogʻir kasalliklardan keyin miya toʻqimalarini tiklash jarayoniga maqsadli taʼsir koʻrsatish uchun asosiy terapevtik nishonga aylanishi mumkin.

Ushbu ilmiy kashfiyot tibbiyotda muhim burilish yasaydi. U bosh miyani «shikastlangandan soʻng qaytarib boʻlmaydigan darajada degradatsiyaga uchraydigan organlar» toifasidan chiqarib, uni oʻzida yashirin oʻz-oʻzini tiklash mexanizmlarini saqlab qolgan va ularni selektiv ravishda faollashtirish mumkin boʻlgan tizimlar sirasiga oʻtkazmoqda.