«Yo'q» deya olmaslik kasal qiladimi? Ilm nima deydi?

«Yo'q» deyishga qiynalasiz, noroziligingizni ichingizga yutasiz, boshqalarni xafa qilmaslik uchun o'zingizni majburlaysiz. Ijtimoiy tarmoqlarda bunday holatlar gemorroy, gastrit, tonzillit va boshqa tomoq kasalliklariga olib kelishi haqidagi «psixosomatik xaritalar» tez-tez uchraydi.

Bu fikrning bir qismi mantiqiy eshitiladi: doimiy stress va ichki zo'riqish organizmga haqiqatan ham ta'sir qilishi mumkin. Ammo «yo'q deya olmaslik — gemorroy», «norozilikni aytmaslik — gastrit» kabi to'g'ridan-to'g'ri bog'lanishlar zamonaviy tibbiyotda tasdiqlangan emas. Surunkali stress ayrim jismoniy alomatlarni kuchaytirishi mumkin, lekin u har bir kasallik uchun alohida «yashirin his» mavjud degani emas.

Gemorroy: «qarshi chiqa olmaslik»dan paydo bo'ladimi?

Psixosomatik talqinlarda gemorroy ba'zan «qarshilik ko'rsata olmaslik», «yo'q deyishdan qo'rqish» bilan bog'lanadi.

Tibbiy nuqtai nazardan esa gemorroy — to'g'ri ichak va anal sohadagi qon tomir tuzilmalarining kengayishi bilan bog'liq holat. Uning xavfini ich kelganda qattiq kuchanish, hojatxonada uzoq o'tirish, surunkali qabziyat yoki ich ketishi, kam tolali ovqatlanish, homiladorlik va og'ir yuklarni ko'p ko'tarish kabi omillar oshirishi mumkin. «Yo'q» deya olmaslik NIDDK ko'rsatgan sabablar qatoriga kirmaydi.

Shuning uchun gemorroy paydo bo'lsa, uni faqat xarakter yoki munosabatlar bilan tushuntirish to'g'ri emas.

Ayniqsa qon ketishi, kuchli og'riq yoki qorinda og'riq, ich ketishi va isitma kabi belgilar bo'lsa, tibbiy ko'rikni kechiktirmaslik kerak.

Gastrit: norozilikni ichga yutishning natijasimi?

«E'tirozimni ayta olmayman, shuning uchun oshqozonim kasal» degan tushuncha ham juda ommalashgan.

Ammo gastrit — oshqozon shilliq qavatining yallig'lanishi. Uning keng tarqalgan sabablaridan biri Helicobacter pylori infeksiyasi hisoblanadi. Ayrim gastropatiya turlari steroid bo'lmagan yallig'lanishga qarshi dorilar, alkogol yoki o't suyuqligining oshqozonga qaytishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin.

Demak, «norozilikni aytmaslik = gastrit» degan formula tibbiy jihatdan ishlamaydi.

Lekin bu yerda muhim bir noziklik bor: uzoq davom etuvchi stress hazm tizimi bilan bog'liq ayrim muammolarni kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun kuchli zo'riqish paytida qorin bezovtaligi yoki hazm simptomlari ortishi ehtimoldan xoli emas. Bu bilvosita ta'sir, gastritning aniq psixologik sababi emas.

«Stress gastriti» degan atama ham adashtirishi mumkin

Tibbiyotda haqiqatan ham stress bilan bog'liq oshqozon shikastlanishlari mavjud.

Ammo bu odatda «boshliqqa yo'q deya olmadim» kabi kundalik emotsional stressni anglatmaydi. NIDDK ma'lumotiga ko'ra, stress gastriti kabi o'tkir holatlar og'ir jarohat, kritik kasallik va organizmga kuchli fiziologik zo'riqish tushgan vaziyatlarda uchrashi mumkin.

Shuning uchun bu tibbiy atamani oddiy ruhiy charchoq bilan tenglashtirmaslik kerak.

Bodomcha bezlaridagi muammo: «aytgim keladi, lekin ayta olmayman»mi?

Psixosomatik talqinda bodomcha bezlaridagi yallig'lanish «aytilmay qolgan so'zlar» bilan bog'lanadi.

Ammo tonzillit — bodomcha bezlarining yallig'lanishi bo'lib, ko'pincha infeksiya bilan bog'liq. Tomoq og'rig'ining eng keng tarqalgan sababi viruslardir; streptokokk bakteriyasi esa tomoq va bodomcha bezlarida bakterial infeksiya chaqirishi mumkin.

Ya'ni inson o'z fikrini aytmagani uchun virus yoki bakteriya paydo bo'lib qolmaydi.

Shu bilan birga, uzoq stress organizmning umumiy holati va ayrim kasalliklar kechishiga ta'sir qilishi mumkin. Ammo bu «aytilmagan gap tomoqda yig'ilib qoladi» degan biologik mexanizm mavjudligini anglatmaydi.

Tomoq og'rig'i ham har doim «bostirilgan so'zlar» emas

Tomoq og'rishiga oddiy shamollash viruslari, gripp, streptokokk infeksiyasi, allergiya va boshqa yuqori nafas yo'llari muammolari sabab bo'lishi mumkin. CDC ma'lumotiga ko'ra, tomoq og'riqlarining aksariyati viruslar bilan bog'liq.

Shu sabab tomoq og'rig'ini:

«Men kimgadir gapimni ayta olmadim»,

deb izohlash va tibbiy sababni tekshirmaslik xato bo'lishi mumkin.

Psixologik zo'riqishda tomoqda «tugun» yoki taranglik sezilishi mumkin, ammo bu infeksion tonzillit bilan bir xil narsa emas.

Demak, «yo'q» deya olishning salomatlikka umuman aloqasi yo'qmi?

Aloqasi bor — ammo boshqacha.

Inson doim xohishini bosib, ortiqcha mas'uliyat olib, hech kimni xafa qilmaslik uchun o'ziga zarar yetkazib yashasa, bu uzoq muddatli stressga aylanishi mumkin.

Surunkali stress esa uyqu, bosh og'rig'i, hazm tizimi muammolari, xavotir va boshqa jismoniy hamda ruhiy alomatlarni kuchaytirishi mumkin. NIH’ning NCCIH markazi ham uzoq davom etuvchi stress turli salomatlik muammolariga hissa qo'shishi yoki mavjud alomatlarni og'irlashtirishi mumkinligini ta'kidlaydi.

Shu ma'noda sog'lom chegaralar qo'yish va kerak paytda «yo'q» deyish psixologik farovonlik uchun muhim.

Ammo buni:

«Yo'q deyishni o'rgansam, gastritim tuzaladi»,

degan formula bilan adashtirmaslik kerak.

«Yo'q» deya olmaydigan inson uchun haqiqiy muammo qayerda?

Muammo ko'pincha kasallik nomi emas, doimiy ichki bosimda.

Inson:

• «Yo'q desam, meni yomon ko'rishadi».

• «U xafa bo'lib qoladi».

• «Hammasini men qilishim kerak».

degan fikr bilan yashasa, o'z ehtiyojlarini doimo ikkinchi o'ringa surishi mumkin.

Bunday holatda «yo'q» deyishni o'rganishning foydasi — organizmdagi muayyan kasallikni «ochib yuborish» emas, balki hayotdagi ortiqcha stress va mas'uliyatni kamaytirishda.

Masalan:

• «Bugun bunga vaqtim yo'q».

• «Bu ishni zimmamga ola olmayman».

• «Menga bunday munosabat to'g'ri kelmaydi».

Bu jumlalar qo'pollik emas. Ular shaxsiy chegara.

Eng xavfli xato — kasallikni faqat psixosomatika bilan tushuntirish

• Gemorroyda qon ketsa — tekshirish kerak.

• Oshqozon doimiy og'risa — gastrit, H. pylori yoki boshqa sabablarni aniqlash kerak.

• Tomoq tez-tez yallig'lansa — infeksiya va boshqa tibbiy omillarni baholash kerak.

Psixologik holatni yaxshilash foydali bo'lishi mumkin, ammo u zarur diagnostika va davolashning o'rnini bosmaydi. Gastrit sababini aniqlashda shifokorlar hatto endoskopiya va boshqa tekshiruvlardan foydalanishi mumkin.

Eng to'g'ri xulosa

«Yo'q» deya olmaslikni gemorroy, gastrit, tonzillit yoki tomoq kasalliklarining to'g'ridan-to'g'ri sababi deb ko'rsatish ilmiy jihatdan asoslanmagan.

Ammo bundan boshqa muhim saboq chiqarish mumkin:

o'z ehtiyojingizni doim bosish, ortiqcha yukni zimmangizga olish va noroziligingizni bildirolmaslik surunkali stressni kuchaytirishi mumkin. Stress esa organizmning turli tizimlariga ta'sir qilishi va mavjud simptomlarni og'irlashtirishi mumkin.

Shuning uchun «yo'q» deyishni kasallikdan qutqaruvchi sirli formula sifatida emas, o'z chegarangizni, vaqtingizni va ruhiy resursingizni himoya qilish ko'nikmasi sifatida o'rganish to'g'riroq.

Ba'zan insonga barchaga «ha» deyish emas, o'z salomatligi va xotirjamligi uchun bir marta aniq «yo'q» deyish kerak bo'ladi.

Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.