Dunyo turizmi yana katta sahnaga qaytdi — va bu qaytish “shovqinli” bo‘ldi. UN Tourism ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda xalqaro turizmdan tushgan umumiy daromad 1,74 trillion dollarga yetdi. Bu esa pandemiyagacha bo‘lgan 2019 yilgi ko‘rsatkichdan 14 foiz yuqori degani.
Yetakchilik masalasida esa shubha qolmadi: AQSH xalqaro sayyohlardan 215 milliard dollar daromad olib, reytingda birinchi o‘rinni mustahkam egalladi. Qizig‘i, yuqori o‘rinlarda Yevropaning “doimiy propiskasi” ko‘zga tashlanadi: Ispaniya — 106,5 mlrd dollar, Buyuk Britaniya — 82,5 mlrd, Fransiya — 77 mlrd, Italiya — 58,7 mlrd. Bu davlatlar turistik oqimni yildan yilga barqaror tarzda o‘z tomoniga tortib kelmoqda.
Osiyoda ham raqobat kuchli. Turizmdan katta daromad olgan davlatlar sifatida Yaponiya (54,7 mlrd dollar), Tailand (42,7 mlrd) va Xitoy (39,7 mlrd) alohida ajralib turibdi. Ya’ni, “turist ko‘p bo‘lsa bo‘ldi” degan formula emas — “turist qancha sarflaydi?” degan savol ham hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Shu nuqtada AQSH misoli juda tushunarli: keluvchilar oqimi katta, shu bilan birga har bir mehmon hisobiga o‘rtacha xarajat ham yuqori. Ayrim mamlakatlarda esa manzara boshqacha: Maldiv orollari yoki Yamayka kabi hududlarda umumiy tushumlar (absolyut summa) nisbatan kichikroq bo‘lishi mumkin, ammo turizm ularning yalpi ichki mahsulotida (YAIM) juda katta ulushni tashkil etadi. Ya’ni, iqtisodiyot “turist sezsa — darhol his qiladigan” formatda.
Yevropaning barqaror ustunligi ham tasodif emas. Bu yerda boy tarixiy-madaniy meros, tezkor transport tarmoqlari, yirik bozorlarga yaqinlik kabi omillar ishlaydi. Ispaniyaning Fransiyani ham ayrim yo‘nalishlarda ortda qoldirayotgani esa uning taklif qiladigan imkoniyatlari qanchalik keng ekanini ko‘rsatadi: jahon darajasidagi plyajlar va orollardan tortib, qadimiy shaharlar, gastronomiya, muzey va yodgorliklargacha. Eng muhimi — bu xilma-xillik Ispaniyaga yilning turli fasllarida, dunyoning turli nuqtalaridan turist jalb qilish imkonini beradi. Natijada, 2024 yilda Ispaniya Yevropa Ittifoqida eng ko‘p tashrif buyurilgan mamlakatga aylandi.
O‘zbekistonda ham turizm “qadamlab” emas, “yugurib” o‘sayapti. 2025-yil davomida mamlakatga 11,7 milliondan ziyod xorijiy turist kelgani qayd etildi — bu bir yil avvalgiga nisbatan sezilarli o‘sish demak. Yanvar–noyabr oylarida 10,7 million turist tashrif buyurgani ma’lum qilinib, bu mamlakat tarixidagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri sifatida baholanmoqda.
Tashrifchilarning yarmidan ko‘prog‘i asosan Qirg‘iziston, Qozog‘iston va Tojikistondan, shuningdek Rossiyadan kelgan. 2025-yilning birinchi 9 oyida turistlar soni 2024 yilga nisbatan jadal o‘sdi va bu sur’at mintaqada eng yuqorilaridan biri sifatida tilga olinmoqda. Qolaversa, O‘zbekiston 2025 yilda dunyoda turistlar oqimi bo‘yicha eng tez o‘sib borayotgan manzillardan biri sifatida UN Tourism ma’lumotlarida ham qayd etildi.
Bu o‘sishning ortida aniq sabablar bor: vizasiz va elektron viza rejimining kengayishi, xalqaro aviaqatnovlar va transport infratuzilmasining rivojlanishi, yangi yo‘nalishlar va xizmatlar sifatiga e’tibor — bularning barchasi bir nuqtaga xizmat qiladi: O‘zbekistonni turist uchun yanada qulay va tushunarli manzilga aylantirish.
Eng katta signal esa kelajak rejalarida: Uzbekistan–2030 strategiyasi doirasida 15 million turist jalb qilish va 5 milliard dollar turizm xizmatlari eksportiga chiqish maqsadlari belgilangan. Demak, hozirgi raqamlar — final emas, start. Turizmda raqobat katta, lekin O‘zbekistonning tez sur’ati shuni ko‘rsatyaptiki: to‘g‘ri yo‘l tanlangan, endi uni uzluksiz davom ettirish kerak.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
