AQSH va Eron o‘rtasida sensatsion kelishuv: 9 mlrd dollar va Hurmuz bo‘g‘ozi evaziga uran cheklovi
AQSH va Eron o‘rtasida yillar davomida to‘xtab qolgan yadroviy muzokaralarda kutilmagan burilish yuz bermoqda. Al Arabiya telekanali o‘z manbalariga tayanib xabar berishicha, Qatar va Pokiston ilgari surgan yangi vositachilik tashabbusi doirasida Vashington va Tehron yaqin kunlarda dastlabki kelishuvga erishishi mumkin. Reja Eron hududida uranni boyitishni 3,67 foizgacha cheklashni va buning evaziga yirik iqtisodiy-strategik yengilliklar berishni nazarda tutadi.
3,67 foizlik chegara: Tomonlar qanday shartlarga rozi bo‘ldi?
Yangi taklif ikki davlat o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri jiddiy muzokaralar jarayonini qayta jonlantirdi. Xabarda keltirilishicha, Oq uy Tehronning o‘z hududida uranni 3,67 foizgacha boyitishiga rasman rozilik bildirgan va Eron rahbariyati ham ushbu shartni qabul qilgan.
Biroq asosiy bahsli nuqta — Eronda allaqachon 60 foizgacha boyitib ulgurilgan uran zaxirasi bo‘lib qolmoqda. Vashington ushbu yuqori darajadagi xomashyoni sezilarli darajada pasaytirishni talab qilmoqda. Mazkur jarayonni amalga oshirish va texnik yordam ko‘rsatish uchun maxsus uchinchi davlatni jalb qilish varianti ko‘rib chiqilmoqda.
Kelishuv bandlari | AQSH va vositachilar talabi | Eron roziligi va olinadigan manfaat |
Uran boyitish darajasi | Maksimum 3,67% bilan cheklash | Rasmiy Tehron ushbu ko‘rsatkichga rozi bo‘ldi |
60 foizli zaxiralar | Darajasini keskin pasaytirish | Uchinchi davlat ko‘magida qayta ishlash muhokamada |
MAGATE inspektorlari | Inspeksiyalarni to‘liq qayta tiklash | Vakolatlar ko‘lami va shartlari kelishilmoqda |
Muzlatilgan aktivlar | 6–9 mlrd dollarni bosqichma-bosqich ochish | Tehron muzlatilgan mablag‘lariga egalik qiladi |
Hurmuz bo‘g‘ozi va dengiz yo‘li | Dengiz qamalini olib tashlash | Bo‘g‘ozning zudlik bilan to‘liq ochilishi |
«Qatar va Pokistonning diplomatik tashabbusi nafaqat yadroviy dasturni xavfsiz chegaraga qaytaradi, balki global neft savdosining asosiy tomiri bo‘lgan Hurmuz bo‘g‘ozidagi keskinlikni ham to‘liq yumshatishi mumkin».
9 milliard dollar va Hurmuz bo‘g‘ozi: Katta murosa narxi
Kelishuvga erishilgan taqdirda, AQSH Eronning sanksiyalar ostida muzlatib qo‘yilgan 6 milliarddan 9 milliard dollargacha bo‘lgan moliyaviy aktivlarini blokdan chiqarishi kutilmoqda. Bu sanksiyalar girdobidagi Eron iqtisodiyoti uchun kuchli moliyaviy omil bo‘ladi.
Shuningdek, rejada mintaqaviy va global xavfsizlik uchun hal qiluvchi band mavjud: Hurmuz bo‘g‘ozini zudlik bilan to‘liq kemalar qatnovi uchun ochish hamda dengiz blokadasini bekor qilish. Bu qadam jahon energiya bozorida neft tashish xavfsizligini ta’minlashda ulkan ahamiyatga ega.
Hozirda tomonlar Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE) inspektorlarining Eronga qaytish shartlari va ularning tekshiruv vakolatlari chegarasini kelishmoqda. Agar muzokaralar muvaffaqiyatli yakunlansa, Yaqin Sharqda uzoq yillardan buyon davom etayotgan eng xavfli inqirozlardan biri vaqtincha bo‘lsa-da, tinch yo‘l bilan jilovlanishi mumkin.
Sizningcha, AQSH va Eron o‘rtasidagi bu dastlabki murosa chindan ham mustahkam bo‘ladimi yoki sanksiyalar bekor qilingach, yadroviy dastur yana kuchayadimi? Fikringizni izohlarda bildiring.
Izohlar 0
…