1 dollar — 1,4 million rial: Dunyodagi eng qadrsiz valyuta axlatga uloqtirilmoqda

Eron iqtisodiyoti ko‘p yillik xalqaro sanksiyalar, qat’iy moliyaviy cheklovlar va nazoratdan chiqqan giperinflyatsiya oqibatida tarixiy halokat yoqasiga kelib qoldi. Mamlakatning milliy valyutasi — rial o‘z xarid qobiliyatini deyarli to‘liq yo‘qotdi. Norasmiy qora bozorda bir AQSH dollarining kursi 1,4 million riallik psixologik dovondan oshib, ushbu pul birligini rasman sayyoradagi eng qadrsiz valyutaga aylantirdi.

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videolavhalarda fuqarolarning naqd pul bog‘lamlarini chiqindi sifatida yerga sochayotgani yoki ramziy norozilik belgisi sifatida axlat qutilariga tashlab yuborayotganini ko‘rish mumkin. Bu manzara millionlab aholi orasida kuchayib borayotgan chuqur umidsizlik va g‘azabning ochiq ko‘rinishiga aylandi.

10 millionlik kupyura va 7 dollarlik real qiymat

Pul aylanmasidagi defitsitni qoplash va naqd pul tanqisligini yumshatish maqsadida Eron Markaziy banki mamlakat tarixidagi eng yirik — 10 million riallik yangi banknotani muomalaga chiqarishga majbur bo‘ldi. Biroq son jihatidan astronomik tuyulgan ushbu yirik qog‘oz pulning bozordagi haqiqiy qiymati atigi 7 AQSH dollari atrofida baholanmoqda.

Hukumat valyutadan to‘rtta nolni olib tashlash va asta-sekin yangi «tuman» tizimiga o‘tish orqali psixologik bosimni kamaytirishga urindi. Ammo real iqtisodiy islohotlar va xorijiy valyuta oqimisiz amalga oshirilgan denominatsiya qadrsizlanish sur’atini jilovlay olmadi.

«Qog‘oz pul o‘zi bosib chiqarilgan qog‘ozning tannarxidan ham arzonlashib ketganda, bank tizimi falajlanadi. Insonlar kundalik bozor-o‘char uchun sumkalarda pul tashishga majbur bo‘lmoqda».

Sanksiyalar bosimi, resurs tanqisligi va ommaviy noroziliklar

Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) ma’lumotlariga ko‘ra, Eron iqtisodiyoti Yaqin Sharq mintaqasidagi boshqa barcha davlatlarga nisbatan ancha og‘ir tanazzul davrini boshdan kechirmoqda. AQSH tomonidan Eron neft eksporti va xalqaro bank tranzaksiyalariga qo‘yilgan qattiq cheklovlar davlat g‘aznasining asosiy daromad manbalarini kesib tashladi.

Valyuta qadrsizlanishi ustiga yopirilgan elektr energiyasi va ichimlik suvi ta’minotidagi uzilishlar aholi sabr kosasini to‘ldirdi. Ayni paytda mamlakatning yirik shaharlari bo‘ylab narx-navoning asossiz oshishi va ijtimoiy nochorlikka qarshi keng ko‘lamli iqtisodiy norozilik namoyishlari davom etmoqda.

Sizningcha, tashqi sanksiyalar bekor qilinmasa, Eron hukumati ichki imkoniyatlar va denominatsiya hisobiga milliy valyutani halokatdan qutqarib qola oladimi? Fikringizni izohlarda bildiring.