«Biz qozoqlarmiz, arablar emas»: Tokayev so‘zlashuvda milliy iboralarni ishlatish haqida

11 noyabr 2026, 22:152 daqiqa o'qish0

Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Tokayev mamlakat fuqarolarini qozoq tilidagi an’anaviy iboralar o‘rniga «inshaalloh» va «alhamdulillah» kabi arabcha so‘zlarni haddan tashqari ko‘p ishlatishdan voz kechishga chaqirdi. Davlat rahbari bu haqda 2026 yil 10 noyabr kuni Astana shahrida bo‘lib o‘tgan «Qazaq tіlі» Xalqaro jamiyatining X kurultoyida so‘zlagan nutqida ma’lum qildi.

Tilda «arablashuv» tendensiyasi va prezident xavotiri

Qosim-Jomart Tokayev o‘z chiqishida jamiyatda til va madaniyat borasida kuchayib borayotgan ayrim jarayonlardan xavotir bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi paytlarda kundalik turmushda asliy qozoqcha diniy va ma’naviy tushunchalarni arabcha muqobillari bilan almashtirish odat tusiga kirib bormoqda. Prezident bunday sun’iy o‘zgarishlarning hayotiy zarurligi jiddiy savollarni tug‘dirishini ta’kidladi.

«Biz qozoqlarmiz, arablar emas», — dedi Qosim-Jomart Tokayev.

Shu bois, kundalik nutqda arabcha iboralar o‘rniga asrlar davomida xalq tilida chuqur ildiz otgan milliy muqobillardan foydalanish maqsadga muvofiqligi qayd etildi. Jumladan:

«Inshaalloh» o‘rniga — «Qұday qalasa» (Agar Xudo xohlasa);
«Alhamdulillah» o‘rniga — «Qұdayg‘a shүkіr» (Xudoga shukr) iboralarini qo‘llash tabiiyroq ekani ta’kidlandi.

Kurultoy tashabbuslari va yo‘nalishlar	Asosiy maqsad va choralar tafsiloti
Ko‘tarilgan asosiy masala	Kundalik nutqda arabcha leksikaning haddan tashqari ko‘payib ketishi
Tavsiya etilgan iboralar	«Inshaalloh» va «alhamdulillah» o‘rniga «Qұday qalasa» hamda «Qұdayg‘a shүkіr»
Ilmiy yondashuv	Tildagi bunday tendensiyalarni chuqur o‘rganish uchun lingvist va olimlarni jalb etish
Davlat darajasidagi nazorat	Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi muvofiqligida maxsus ekspert guruhini tuzish

«Milliy o‘zlikni va til sofligini saqlab qolish har bir jamiyatning eng ustuvor vazifalaridan biridir».

Lingvistlar va olimlarning roli hamda maxsus ekspert guruhi

Davlat rahbari bunday murakkab va nozik til jarayonlari faqat yuzaki muhokama bilan cheklanib qolmasligi kerakligini ko‘rsatib o‘tdi. Bu borada mamlakatning yetakchi olimlari va lingvistlari o‘zlarining professional, ilmiy asoslangan fikrlarini bildirishlari zarur.

Til jarayonlarini davlat miqyosida oqilona va sifatli tartibga solish maqsadida maxsus ekspert guruhini tashkil etish taklif qilindi. Mazkur guruhning faoliyati va muvofiqlashtirilishi bevosita Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu tashabbus to‘liq tarzda qozoq tilining asl sofligini saqlash, milliy qadriyat hamda madaniy o‘zlikni himoya qilishga qaratilgan.

Sizningcha, kundalik muloqotda milliy va an’anaviy iboralardan foydalanish tilning asl tabiatini saqlab qolishda qanchalik muhim hisoblanadi? O‘z fikringizni izohlarda qoldiring!