Misr Yevropa gazini ilib ketmoqda: Afrika giganti AQSHdan SPG importi bo‘yicha rekord o‘rnatdi

Global energetika xaritasida butun dunyoni, ayniqsa Yevropa Ittifoqini shokka tushirgan ulkan geoiqtisodiy siljish yuz berdi. So‘nggi yillargacha tabiiy gaz eksporteri hisoblangan Misr o‘z ichki qazib olish hajmlari keskin tushib ketgani sababli AQSHning suyultirilgan tabiiy gazi (SPG) bo‘yicha jahondagi eng yirik xaridoriga aylandi. AQSH Energetika axboroti boshqarmasi (EIA) ma’lumotlariga ko‘ra, iyun oyida Misr AQSHdan bir yo‘la 2,42 milliard kubometr suyultirilgan gaz qabul qilib, tarixiy mutlaq rekordni qayd etdi. Bu esa Qo‘shma Shtatlar umumiy SPG eksportining naq 16,5 foizini tashkil etadi.

Eng hayratlanarlisi, Misr sotib olgan ushbu hajm Yevropaning uchta sanoat giganti — Germaniya, Fransiya va Italiyaning iyun oyida AQSHdan olgan jami gazi hajmiga tengdir. Eron atrofidagi urush va geosiyosiy inqiroz fonida gaz taqchilligidan qiynalayotgan Yevropa uchun Afrikaning ushbu kutilmagan raqobati haqiqiy zarba bo‘ldi: qit’a birjalarida gaz narxi ikkinchi haftadirki 1000 dollar atrofida ushlanib turibdi. Bundan tashqari, poygaga rekord ko‘rsatkich bilan Hindiston ham qo‘shildi, Osiyoda esa noyabr fyucherslari 1022 dollargacha qimmatlashdi.

Xo‘sh, Misr nega bu qadar ulkan hajmda gaz yutib yubormoqda, Yevropa qish oldidan yoqilg‘isiz qoladimi va global spot bozorlaridagi bu misli ko‘rilmagan kurash narxlarni yana qanchaga ko‘taradi?

«Bir davlat uch gigantga qarshi»: Misrning 2,42 milliard kubometrlik rekordi

AQSH Energetika vazirligi (EIA) hisobotidagi shov-shuvli raqamlar:

• 16,5 foizlik ulush va №1 mijoz: Misrning Amerika SPG eksportidagi ulushi 16,5 foizga sakrab, ushbu arab davlati rasman AQSH zavodlarining eng yirik xaridoriga aylandi;

• Bir oyda 2,42 mlrd kubometr: Afrika qit’asi vakili birgina iyun oyida Amerika terminallaridan 2,42 milliard kubometr gaz qabul qilib oldi;

• Germaniya, Fransiya va Italiya jamidan ko‘p: Misr xarid qilgan ushbu ko‘rsatkich Yevropa Ittifoqining yetakchi uch davlati — Germaniya, Fransiya va Italiyaning iyun oyidagi umumiy importiga teng keladi;

• Ikki barobardan ziyod o‘sish: Taqqoslash uchun, Misrning AQSH eksportidagi ulushi 2024 yilda endi boshlangan bo‘lsa, 2025 yilda atigi 8 foiz atrofida edi.

Eksportchidan yirik importchiga: Qohirani nima majbur qildi?

Misrning kutilmagan gaz defitsitiga uchrashi sabablari:

• Qazib olishning qulashi: Ilgari tabiiy gazni chetga eksport qilib kelgan Misrda mahalliy konlarda qazib olish sur’ati keskin pasayib ketdi;

• Elektr energiyasi inqirozi: Aholisi 100 milliondan oshgan mamlakatda issiqlik elektr stansiyalari va sanoat korxonalarini to‘xtovsiz ta’minlash uchun ulkan miqdorda xorijiy yoqilg‘i zarur bo‘lib qoldi;

• Yevropaning asosiy bozoriga hujum: Mahalliy energetik kollapsning oldini olish uchun Misr kompaniyalari Yevropa ittifoqchilari oziqlanadigan spot bozorlaridagi barcha bo‘sh tankerlarni yuqori narxlarda yoppasiga sotib olmoqda.

1000 dollarlik narx va Hindiston omili: Yevropa energetik qisqichda

Global bozorlardagi keskin kurash va narxlar dinamikasi:

• Urushdan keyin 3 barobar qimmatlashuv: Eron atrofidagi harbiy inqiroz oqibatida Yevropa birjalarida ming kubometr gaz narxi ikkinchi haftadirki 1000 dollar atrofida turibdi — bu urushdan oldingi davrga nisbatan 3 barobar qimmat;

• Hindistonning tarixiy rekordi: Yevropaga yana bir kuchli raqib Hindiston bo‘lib chiqdi — iyun oyida ular ham AQSHdan rekord miqdorda, ya’ni 1,3 milliard kubometr gaz olib, Italiyadan keyingi 3-o‘ringa chiqib oldi;

• Osiyo bozoridagi sakrash: Konkurensiya nafaqat Atlantikada, balki Tinch okeanida ham avj olmoqda: 14 sentyabr holatiga ko‘ra, Shimoli-Sharqiy Osiyoga noyabr yetkazib berishlari uchun SPG narxi 1022 dollarga ko‘tarildi (Yevropada 978 dollar).

Misr va Hindiston kabi yangi gigant xaridorlarning sahnaga chiqishi Rossiya gazidan voz kechib, to‘liq Amerika SPGsiga umid bog‘lagan Yevropa Ittifoqini kuz-qish mavsumi arafasida juda xavfli va qimmatbaho energetik taqchillik qarshisida qoldirmoqda.

Sizningcha, Misr va Hindistonning AQSH gazi uchun kurashga faol qo‘shilishi Yevropa Ittifoqini yanada og‘ir energetik bo‘hronga yetaklaydimi? Eron mojarosi va gaz narxining 1000 dollardan oshishi O‘zbekiston va Markaziy Osiyoning eksport hamda ichki yoqilg‘i bozorlariga qanday ta’sir ko‘rsatishi mumkin? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon gaz bozoridagi ushbu shov-shuvli o‘zgarishlar tahlilini barcha hamkasblaringiz hamda energetika ixlosmandlariga ulashing!