Yapon olimlari nega sigirlarni zebraga aylantirdi ?

Yaponiyalik tadqiqotchilar sigirlarga zebrani eslatuvchi oq chiziqlar chizish orqali ularni qon so‘ruvchi pashshalardan himoya qilish mumkinligini aniqladi. Ushbu g‘ayrioddiy tadqiqot mualliflari hazilomuz Ig Nobel mukofotiga sazovor bo‘lishdi.

Ig Nobel — dastlab kulgi uyg‘otadigan, keyin esa insonlarni o‘ylashga undaydigan ilmiy yutuqlarni taqdirlash uchun ta’sis etilgan o‘ziga xos mukofot. U oddiy parodiya yoki shunchaki hazildek tuyulishi mumkin, ammo unga erishish uchun ham haqiqiy ilmiy izlanish va tajribalar o‘tkazish talab etiladi.

Bu yilgi mukofotlardan biri Yaponiyaning Ayti qishloq xo‘jaligi tadqiqot markazi olimlariga topshirildi. Ular sigirlarga suv asosida tayyorlangan bo‘yoqlar yordamida zebraga o‘xshash oq chiziqlar chizib, bu usulning samaradorligini tekshirishgan.

Tajriba davomida oq chiziqlar bilan bo‘yalgan sigirlarda qon so‘ruvchi pashshalar soni boshqa guruhlarga nisbatan sezilarli darajada kamaygan. Qora chiziqlar chizilgan yoki umuman bo‘yalmagan sigirlar bilan taqqoslaganda, oq chiziqlar tushirilgan hayvonlarga qo‘nadigan pashshalar miqdori 50 foizgacha qisqargan.

Oddiy bo‘yoq chorvachilikdagi muammoni hal qila oladimi?

Qon so‘ruvchi pashshalar qoramollar uchun eng zararli hasharotlardan biri hisoblanadi. Ular hayvonlarning o‘tlashi va oziqlanishiga xalaqit beradi, shuningdek, ularda kuchli stressni keltirib chiqaradi.

Buning oqibatida go‘sht uchun boqiladigan qoramollarning vazn olishi sekinlashadi, sut beradigan sigirlarda esa sut mahsuldorligi pasayadi. Shu sababli fermerlar chorvani hasharotlardan himoya qilish uchun turli insektitsidlardan, ya’ni hasharotlarga qarshi kimyoviy vositalardan foydalanishadi.

Biroq bunday vositalarni ko‘p qo‘llash boshqa muammolarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Xususan, hasharotlarda kimyoviy moddalarga chidamlilik shakllanishi, shuningdek, go‘sht va sut mahsulotlarining zararli moddalar bilan ifloslanish xavfi ortishi mumkin.

Yapon olimlari taklif qilgan usul esa kimyoviy vositalarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Agar sigirlarga oq chiziqlar chizish orqali pashshalarni hayvonlardan uzoqroq tutish mumkin bo‘lsa, bu fermerlar uchun oddiy va nisbatan arzon muqobil yechimga aylanishi ehtimoldan xoli emas.

Olimlar zebralardan ilhom olishgan

Yapon tadqiqotchilarining ishi Vengriya, Ispaniya, Shvetsiya va Shveysariya olimlaridan iborat xalqaro guruh o‘tkazgan avvalgi izlanishlarga ham asoslangan. Ushbu tadqiqotlarda oq rangli otlarga qon so‘ruvchi pashshalar to‘q rangli otlarga nisbatan kamroq qo‘nishi aniqlangan.

Bu farqning aniq sababi hozircha to‘liq tushuntirilmagan. Biroq natijalar yetarlicha ahamiyatli bo‘lgani uchun olimlar mavzuni yanada chuqurroq o‘rganishga qaror qilishgan. Yapon mutaxassislari esa shunga o‘xshash ta’sirni sigirlarda ham kuzatish mumkinligini tekshirishgan.

Shunday bo‘lsa-da, bu usulni fermer xo‘jaliklarida keng joriy etish uchun hali ayrim to‘siqlar mavjud. Suv asosidagi bo‘yoq bir necha haftadan keyin yuvilib ketadi. Demak, sigirlarni muntazam ravishda qayta bo‘yashga to‘g‘ri keladi, bu esa qo‘shimcha vaqt va xarajat talab qiladi.

Shuning uchun olimlarga zebraga o‘xshash naqshni uzoq vaqt saqlab turadigan, hayvonlar uchun xavfsiz va fermerlarga qulayroq yechim topish kerak bo‘ladi.

Hozircha bunday muammo hal etilmagan ekan, yaylovlarda zebraga o‘xshab ketadigan sigirlarni ko‘rish ehtimoli yuqori emas. Ammo kulgili ko‘ringan bu tajriba chorvachilikda hasharotlarga qarshi kurashishning yangi usullarini ishlab chiqish uchun muhim ilmiy yo‘nalish bo‘lishi mumkin.