Трамп Эроннинг асосий нефть терминалини эгаллаш режасини эълон қилди

Дунё сиёсат майдонидаги кескинлик ва геосиёсий ўйинлар энг юқори нуқтасига чиқиб бормоқда. Айни пайтда Океан ортида Жаҳон чемпионатининг ҳаяжонли кунлари давом этаётган бир пайтда, Халқаро майдонда ҳам глобал иқтисодиёт ва хавфсизликка тўғридан-тўғри дахлдор бўлган улкан шов-шувли баёнот янгради. АҚШ Президенти Дональд Трамп Яқин Шарқдаги қалтис вазият юзасидан Эронга нисбатан янги ва шиддатли ҳарбий зарбалар бериш ҳамда истиқболда Форс кўрфазида жойлашган, ушбу мамлакатнинг бош иқтисодий юраги ҳисобланган Харг оролини — расмий Теҳроннинг энг йирик нефть терминалини куч билан қўлга киритиш режаларини очиқлади. Трамп ўзининг ижтимоий тармоқдаги «Truth Social» платформасидаги расмий пости орқали Эроннинг бутун бошли нефть ва газ бозорларини тўлиқ Америка назорати остига ўтказишга ваъда берди.

Оқ уй раҳбари ўз баёнотида Эрон қуролли кучлари, ҳарбий авиацияси, ҳаво ҳужумидан мудофаа (ҲҲМ) тизимлари ва стратегик радарлари аллақачон жиддий талофат кўриб, йўқ қилинганини, мамлакатнинг ҳужумкор салоҳияти эса деярли бутунлай ишдан чиққанини таъкидлади. АҚШ Президенти ўз мурожаатида хусусан шундай деб ёзди:

«Биз тез орада, яқин келажакда Харг ороли ва Эроннинг бошқа йирик нефть инфратузилмаси объектларини тўлиқ эгаллаб оламиз. Шу орқали уларнинг нефть ва газ бозорлари устидан мутлақ ва қатъий назорат ўрнатамиз».

Лотин Америкаси прецеденти ва миллиардлаб долларлик терминал

Трамп ушбу кескин иқтисодий ва ҳарбий тактикага мисол сифатида Венесуэла билан боғлиқ сиёсатни кўрсатиб ўтди. Унинг сўзларига кўра, Каракас расмийлари билан олиб борилаётган шунга ўхшаш сиёсий юришлар ҳар икки давлат манфаатлари йўлида «инқилобий ва ажойиб тарзда иш бермоқда». Эслатиб ўтиш жоизки, сал аввалроқ АҚШ раҳбари Венесуэла ҳукумати билан эришилган келишувга биноан, АҚШ ушбу мамлакат нефтининг 30 миллиондан 50 миллион баррелгача бўлган ҳажмини сотишдан тушадиган улкан даромадни шахсан ўз назоратига олишини, бу маблағлар тўғридан-тўғри «Президент сифатида ўзининг бошқаруви ва тасарруфида бўлишини» очиқ айтган эди.

Маълумот ўрнида айтиш жоизки, Харг ороли Эрон иқтисодиёти учун тириклик манбаи ҳисобланади. Боиси, Эрон нефтининг денгиз йўллари орқали хорижга экспорт қилинадиган умумий ҳажмининг қарийб 94 фоизи айнан мана шу стратегик орол орқали амалга оширилади. Энг юқори юкланиш даврларида ушбу мажмуа омборларида бир вақтнинг ўзида 553 миллион баррелгача бўлган хомашё заҳираси сақланган. Халқаро таҳлилчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра, ўтган 2025 йил давомида Теҳрон фақатгина нефть экспортининг ўзидан қарийб 53 миллиард доллар соф даромад олган — бу мамлакат умумий Ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ)нинг нақд 11 фоизи демакдир.

Сулҳнинг бузилиши ва Яқин Шарқдаги уруш тафсилотлари

Эслатиб ўтамиз, АҚШ ва Исроил иттифоқчилиги ҳамда Эрон ўртасидаги кенг қамровли ҳарбий тўқнашувлар жорий 2026 йилнинг 28 февраль санасидан буён шиддат билан давом этиб келмоқда. Шу йилнинг 13 март куни АҚШ ҳарбий ҳаво кучлари Харг оролига йирик ракета ҳужумларини уюштирган эди. Оқибатда Эроннинг 90 дан ортиқ муҳим ҳарбий объектлари, жумладан, денгиз миналари омборлари ва ракета базалари яксон қилинган, аммо ўшанда оролдаги нефть инфратузилмасига атайлаб тегилмаган эди.

Гарчи шу йилнинг апрель ойи бошида Покистон давлатининг бевосита воситачилиги ва дипломатик ҳаракатлари туфайли урушаётган томонлар ўртасида вақтинчалик оташкесим (сулҳ) тузишга эришилган бўлса-да, мазкур келишув фронт чизиғида мунтазам равишда бузиб келинмоқда. Хусусан, 13 апрелдан бери АҚШ ҳарбий кемалари Эрон портларини денгиз орқали бутунлай блокада қилишни давом эттираётган бўлса, Эрон қуролли кучлари бунга жавобан стратегик Ҳўрмуз бўғозидан ўтаётган халқаро тижорат кемаларига тинимсиз ракета ҳужумларини уюштирмоқда. Жорий май ойининг ўрталарига келиб эса, Трампнинг таъкидлашича, тинчлик музокаралари жараёни мутлақо «боши берк кўчага» кириб қолган. Воқеалар ривожи қай даражада хавфли тус олишини ва дунё энергетика бозоридаги нархлар қандай ўзгаришини вақт кўрсатади.

Жаҳон сиёсатидаги энг қайноқ ва шов-шувли ўзгаришлар, Яқин Шарқдаги ҳарбий тўқнашувлар тафсилотлари ва кундалик ҳаётимизга оид энг ишончли, эксклюзив хабарларни ҳамиша Замин саҳифаларида биз билан биргаликда кузатиб боринг!