Трамп нутқидаги баҳсли даъволар BBC томонидан текшириб чиқилди

АҚШ президенти Доналд Трампнинг Давосдаги бир соатдан ортиқ давом этган чиқиши дунё жамоатчилигида катта шов-шувга сабаб бўлди. У ўз нутқида Гренландия масаласини «кичик илтимос» сифатида тилга олди, НАТОга қўшилган ҳисса, Хитойдаги шамол энергетикаси, Европа энергетика сиёсати ҳамда АҚШга жалб этилган инвестициялар ҳақида кескин ва дабдабали фикрлар билдирди. Бироқ BBC’нинг махсус фактчекинг хизмати — BBC Verify мазкур баёнотларни синчиклаб таҳлил қилиб, қатор даъволар ҳақиқатга тўғри келмаслигини очиқлади.

Трампнинг айтишича, АҚШ Иккинчи жаҳон урушидан кейин Гренландияни Данияга «қайтарган». Аммо тарихий манбаларга кўра, Гренландия ҳеч қачон Америка ҳудуди бўлмаган. 1933 йилдаёқ халқаро суд бу орол Данияга тегишли эканини тасдиқлаган. 1941 йилда АҚШ ва Дания ўртасида имзоланган келишув фақат оролни нацистлардан ҳимоя қилишни кўзда тутган, суверенитет масаласи эса ҳеч қачон муҳокама қилинмаган.

НАТО мавзусида ҳам Трампнинг сўзлари мутахассислар томонидан инкор этилди. У Қўшма Штатлар альянс мудофаа харажатларининг деярли 100 фоизини қоплаётганини айтган. Амалда эса АҚШнинг улуши сўнгги йилларда 60–70 фоиз атрофида бўлиб келмоқда. НАТО аъзолари ялпи ички маҳсулотининг 2 фоизини мудофаага ажратиш бўйича мажбуриятни эндигина тўлиқ бажара бошлади, 5 фоизлик кўрсаткич эса ҳозирча фақат узоқ муддатли мақсад сифатида қолмоқда.

Шунингдек, Трамп «АҚШ НАТОдан ҳеч қачон ҳеч нарса олмаган» деган фикрни илгари сурди. BBC Verify эса 2001 йил 11 сентябрь воқеаларидан кейин НАТОнинг 5-моддаси айнан АҚШ манфаатлари учун ишга туширилганини эслатди. Афғонистондаги ҳарбий операцияларда кўплаб иттифоқчи давлатлар, жумладан Дания ҳам, жиддий қурбонлар берган.

Хитойга доир танқидлар ҳам асоссиз чиқди. Трамп бу мамлакатда шамол электр станциялари йўқлигини айтган бўлса, аслида Хитой дунёдаги энг йирик шамол энергияси ишлаб чиқарувчиси ҳисобланади. Фақат 2024 йилнинг ўзида Хитой АҚШдан икки баравар кўп шамол энергияси ишлаб чиқарган.

Буюк Британияга нисбатан айтилган «нефт даромадининг 92 фоизи давлат томонидан олинади» деган даъво ҳам нотўғри бўлиб чиқди. Реал солиқ юки юқори бўлса-да, у фойдадан ундирилади ва 78 фоизни ташкил этади, даромаддан эмас.

Энг катта баҳс эса АҚШ иқтисодиётига жалб этилган инвестициялар ҳақидаги рақамлар атрофида юзага келди. Трамп 18 триллион доллар сармоя киритилганини айтди, аммо Оқ уй расмий маълумотларида бу кўрсаткич 9,6 триллион доллар сифатида қайд этилган. Мутахассислар бу рақамларга ҳали амалга ошиши ноаниқ бўлган ваъдалар ҳам қўшиб юборилганини таъкидламоқда.

Хулоса қилиб айтганда, Трамп нутқи сиёсий жиҳатдан шов-шувли бўлгани билан, фактлар нуқтаи назаридан жиддий саволлар уйғотди. BBC Verify таҳлили эса глобал масалаларда дабдабали баёнотлар эмас, аниқ рақам ва текширилган маълумотлар ҳал қилувчи аҳамиятга эга эканини яна бир бор кўрсатди.