Ер юзининг геологик қиёфаси биз тасаввур қилгандан кўра тезроқ ўзгармоқда. Колумбия университети геологлари томонидан ўтказилган сўнгги тадқиқотлар оламшумул янгиликни ошкор қилди: Африка қитъасининг парчаланиш жараёни кутилганидан анча жадаллашган. Ушбу илмий изланиш натижалари нуфузли Nature Communications журналида чоп этилди.
Қитъанинг иккига ажралиши: Рифтогенез нима?
Гап Шарқий Африка рифт тизими деб аталувчи улкан тектоник ёриқ ҳақида бормоқда. Айни дамда Африка плитаси иккита мустақил қисмга — Сомали ва Нубия плиталарига ажралиб бормоқда. Олимларнинг таъкидлашича, ушбу рифтогенез жараёни келажакда Ер харитасида мутлақо янги океаннинг пайдо бўлишига олиб келади.
Туркана ҳудудидаги "хавфли" ингичкалашиш
Тадқиқотчилар асосий эътиборни Эфиопия ва Кения чегарасидаги Туркана рифт зонасига қаратишди. Сейсмик таҳлиллар натижаси геологларни ҳайратда қолдирди:
Ёриқнинг марказий қисмида ер қобиғи ўта юпқалашиб, бор-йўғи 13 километргача тушиб қолган.
Таққослаш учун, қитъанинг чекка ҳудудларида бу кўрсаткич 35 километрдан ошади.
Муҳим нуқта: Геология қонуниятларига кўра, ер қобиғи қалинлиги 15 километрдан камайса, қитъанинг бутунлай парчаланиб кетиш жараёни ортга қайтмас тус олади. Африка эса аллақачон ушбу "чегаравий нуқта"дан ўтиб бўлган.
Янги океан қандай ҳосил бўлади?
Ер қобиғи юпқалашишда давом этар экан, Ер қаъридаги қайноқ магма юқорига кўтарила бошлайди. Бу жараён вақт ўтиши билан океан тубига хос бўлган янги турдаги қобиқни шакллантиради. Кейинчалик ҳосил бўлган улкан пастлик ва чуқурликларга Ҳинд океани сувлари ёпирилиб киради. Натижада Африканинг бир қисми алоҳида орол ёки қитъа сифатида ажралиб чиқади.
Хавотирга ўрин борми?
Олимлар шундай улкан географик ўзгаришлар тезлашганини айтса-да, оддий аҳоли учун ҳозирча хавотирга асос йўқ. Қитъанинг тўлиқ ажралиб, янги океаннинг шаклланиши учун ҳали миллионлаб йиллар керак бўлади. Бироқ, бугунги кашфиёт инсониятга сайёрамизнинг тинимсиз ҳаракатдаги тирик организм эканлигини яна бир бор эслатди.
Сизнингча, миллион йиллардан кейин Ер харитаси қандай кўринишга эга бўлади?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
