Karimov'un Kırgızlara «Hediyesi» veya Akayev'in Heykel Dikme İsteği

Kırgızistan'ın eski cumhurbaşkanı Askar Akayev, yakın zamanda verdiği mülakatlardan birinde, Orta Asya'nın 90'lardaki ekonomik gelişimi ve Özbekistan'ın ilk cumhurbaşkanı İslam Karimov'un yürüttüğü politika hakkında beklenmedik açıklamalarda bulundu.

Akayev, İslam Karimov döneminde Özbekistan'ın dış dünyaya kapalı ekonomik pozisyonunun, komşu Kırgız ve Kazak girişimcilerin ayağa kalkması için hayati bir fırsat sunduğunu vurguladı.

«Özbek kardeşlerin tüm piyasayı ele geçireceğinden korkuyordum»

Askar Akayev, Sovyet döneminin sona erdiği ve piyasa ekonomisine geçişin başladığı ilk yıllardaki iç kaygılarını paylaştı. Özbek halkının doğuştan ticaret ve iş dünyasına çok yatkın olduğunu kabul etti:

«Doğrusunu söylemek gerekirse, 90'larda cumhurbaşkanı olduğumda bir şüphem vardı: Kırgızlar piyasa mekanizmalarını özümseyebilecek mi, Özbeklerle rekabet edebilecek miyiz diye çok düşünürdüm.

Benim gözümde, piyasa ekonomisine geçişimizle birlikte Özbek kardeşler tüm Orta Asya'yı ele geçirmiş ve yönetiyormuş gibiydi. Çünkü onlar daha Sovyet döneminde buna hazır olmuşlardı».

Karimov'un «beklenmedik hediyesi» ve sembolik heykel

Ancak Akayev'e göre, olayların gidişatını Özbekistan'ın o dönemki yönetimi değiştirdi. İslam Karimov'un ekonomiyi izole etme kararı, komşu devletlere piyasayı ele geçirmek için zaman kazandırdı.

«Hepimizin İslam Karimov'a minnettar olması gerekir. O, Özbekleri dünyadan ayırdı. Böylece Kırgızlara ve Kazaklara büyük bir fırsat yarattı. Bu yüzden Kırgızistan'da İslam Karimov'a bir heykel dikerdim! Bize yol açtığı için Kırgızlar piyasa mekanizmalarını hızla özümsedi», diyor siyasetçi.

Eğer Özbekistan o zamanlar da şimdiki gibi açık olsaydı...

Eski cumhurbaşkanı, o dönem ile bugünkü Özbekistan'ın dış politikasının temel farkını, mevcut cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'in yürüttüğü reformlar örneğiyle açıkladı:

• 90'lardaki kapalılık: Kırgız işletmelerinin iç ve bölgesel piyasada güç toplama ve rekabeti öğrenme koşullarını oluşturdu.

• Bugünkü açıklık: Eğer İslam Karimov o zamanlar da Şavkat Mirziyoyev gibi Özbekistan'ı dünyaya ve komşularına açsaydı, yeni şekillenen Kırgız girişimciliği, Özbek işletmelerinin korkunç baskısına ve rekabetine dayanamayarak mağlup olurdu.

Askar Akayev'in bu düşünceleri, ekonomik blokajların ve sınırların kapanmasının bazen komşu ülkelerin ekonomileri için beklenmedik bir «pozitif itici güç» ve büyüme noktasına dönüşebileceğine dair ilginç bir tarihsel analizdir.