ABD-İran Savaşı Küresel Yakıt Krizini Tetikledi: Dünya Çapında Kitlesel Protestolar

Suriye geniş çaplı gösterilere sahne oluyor.

Uluslararası jeopolitik gerilimler ve silahlı çatışmaların ortasında, dünya son on yılın en ağır küresel enerji ve yakıt krizlerinden birini yaşıyor. Saygın yayın kuruluşu 'The Business Standard'ın kapsamlı raporuna göre, ABD ile İran arasındaki askeri çatışmaların ardından dünya piyasalarında Brent petrolün varil fiyatı 100 dolarlık psikolojik sınırı aştı (savaş öncesi şubat ayında bu rakam sadece 60-70 dolar civarındaydı). Hammadde fiyatlarındaki bu benzeri görülmemiş artış, Avrupa'dan Latin Amerika'ya ve Asya'ya kadar onlarca ülkede yakıt fiyatlarının patlamasına ve sokaklarda kitlesel ayaklanmalara yol açtı.

Bugün dünya hükümetleri acımasız bir siyasi ikilemle karşı karşıya: Ya yakıt fiyatlarının serbestçe yükselmesine izin verip kontrolsüz bir enflasyon sarmalına girmek ya da devlet bütçesini ağır bir yük altına sokarak milyarlarca dolarlık sübvansiyonlar ayırmak. Guatemala'da kamyon şoförleri yolları kapatıp araçları ateşe veriyor ve polise karşı silah kullanıyor; Suriye'de ise Esad rejiminin çöküşünden bu yana görülen en büyük kitlesel protestolar başladı. Almanya'da benzin 2,30 Euro ile rekor kırarken, ABD'de dizel fiyatları bir yılda yüzde 60 artarak galon başına 6 doları aştı.

Peki, enerji girdabı dünya devletlerini hangi uçuruma sürüklüyor, kış mevsimi arifesinde insanları nasıl yeni fiyat şokları bekliyor ve dünya ekonomisi bu darbeden sağ çıkabilecek mi?

'Alevler içindeki otoyollar ve denize açılamayan balıkçılar': Gezegenin sıcak noktaları

'The Business Standard'ın açıkladığı küresel protesto coğrafyası:

• Guatemala'da silahlı isyan: Kamyon şoförleri ana otoyolları kapatıp araçları yaktı ve polisle silahlı çatışmaya girdi; ülke Kongresi, dizelin ekonominin ana motoru olduğunu kabul ederek acil durum sübvansiyon yasasını görüşüyor.

• Suriye'de tarihi gösteriler: Esad rejiminin çöküşünden bu yana en büyük protesto dalgası başladı: Dizel yüzde 40, benzin yüzde 25 zamlanınca halk Halep ve diğer şehirlerde lastik yakarak tankerlerin geçişini durdurdu.

• Fransa'da petrol deposu kuşatması: Güneydeki Fos-sur-Mer şehrinde yaklaşık 50 balıkçı büyük bir petrol deposunu ablukaya aldı ve polisle çatıştı; Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron hükümetten tam seferberlik talep etti.

• Portekiz'de itfaiyecilerin isyanı: Göstericiler başbakanlık konutuna yürüdü; Yangın Güvenliği Birliği, yakıt pahalılığı nedeniyle gönüllü ekiplerin faaliyetlerinin sürdürülemez hale geldiğini açıkladı.

• Filipinler'de ulusal grev: Benzin litresinin 5,68 pesoya çıkması üzerine 'Manibela' ulaşım grubu grev ilan etti, Manila Körfezi balıkçıları ise yakıt alamadıkları için açlık ve yoksulluk sınırına geldi.

• Bolivya'da iple çekilen traktör: Cochabamba'da dizel fiyatı iki katına (0,8 dolardan 1,5 dolara) çıkınca yüzlerce çiftçi protesto düzenledi; bir çiftçi protesto amacıyla traktörünü şehir sokaklarında iple çekti.

• Endonezya'da kilometrelik kuyruklar: Makassar'da yakıt kıtlığı nedeniyle istasyonlarda 1 kilometreyi aşan kuyruklar oluştu, öğrenciler ve işçiler devlet petrol şirketi ofisleri önünde kitlesel gösteri yaptı.

Rakamlarla analiz: Dizel %60 arttı, sırada soğuk kış var

Dünya yakıt piyasasındaki sarsıcı ve tehlikeli veriler:

• Brent 100 doları aştı: Askeri çatışma nedeniyle petrol fiyatı yıl başındaki 60-70 dolar seviyesinden rekor düzeye yükseldi.

• ABD'de galon başına 6 dolar: Amerika Birleşik Devletleri'nde dizel yakıt fiyatı bir yıl içinde yaklaşık yüzde 60'lık bir artış kaydetti.

• Almanya'da antirekor: E10 benzini tarihi 2,30 Euro seviyesine ulaştı, dizel ise yıllık bazda yüzde 48 zamlandı.

• Dünya genelinde ortalama fiyat: Bugün dünyada 1 litre dizel yakıtın ortalama fiyatı 1,61 dolar civarındadır.

• Kutupların çatışması: Gezegendeki fiyat farkı korkunç boyutta; Hong Kong'da 1 litre dizel 4,70 dolar iken, Venezuela'da sadece 0,004 dolar.

• Isınma sezonu tehdidi: Analistler, ABD ve Avrupa'da yaklaşan kış sezonunda ısınma amaçlı kullanılan yakıt fiyatlarının en az yüzde 30 daha artacağını öngörüyor.

Ekonomik tuzak: Hükümetleri nasıl bir felaket bekliyor?

Uluslararası uzmanların bu küresel krizle ilgili sonuçları:

• Stagflasyon kapıda: Yakıt fiyatlarındaki artış üretim, ulaşım, gıda ve tüm günlük hizmetlerin maliyetini aynı anda artırarak ekonomik büyümeyi durduruyor.

• Bütçe krizi: Devletler, halk ayaklanmalarını önlemek için fiyatları yapay olarak düşük tutmak adına milyarlarca dolar sübvansiyon ayırmak zorunda kalıyor, bu da ulusal borçların patlamasına yol açıyor.

• Jeopolitik bağımlılık: ABD ile İran arasındaki silahlı çatışma ve Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim çözülmediği sürece enerji kaynakları fiyatlarını düşürmek mümkün değil.

ABD ile İran arasındaki askeri çatışmanın tetiklediği bugünkü küresel yakıt krizi, modern dünya ekonomisinin petrol faktörüne ne kadar zayıf ve sıkı bir şekilde bağlı olduğunu tüm trajedisiyle gözler önüne seriyor.

Sizce ABD-İran çatışması nedeniyle petrol fiyatlarının 100 doları aşması dünyada yeni bir küresel finansal krizi başlatır mı? Hükümetler yakıt fiyatlarını sübvansiyonlarla mı tutmalı yoksa piyasa kurallarına mı bırakmalı? Analitik görüşlerinizi yorumlarda paylaşın ve günlük yaşamı doğrudan vuran bu büyük ekonomik risk analizini tüm sürücüler, ekonomistler ve arkadaşlarınızla paylaşın!