Olimlar Yer aholisini ikki baravar kamaytirishni taklif qildi

Hozirgi kunda Yer yuzida 8 milliarddan ortiq inson yashaydi. Atrof-muhitga tushayotgan bosimni kamaytirish va tabiiy resurslardan yanada barqaror foydalanish maqsadida olimlar 2200 yilga kelib dunyo aholisi sonini bosqichma-bosqich 4 milliard nafargacha qisqartirish taklifini ilgari surdi. Bu haqda Sustainable Development jurnalida chop etilgan tadqiqotga tayanib Naked Science nashri xabar berdi.

Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, aholi sonining tabiiy ravishda qisqarishi yer resurslari, oziq-ovqat, suv va energiyaga tushadigan yuklamani kamaytiradi. Shu bilan birga, atrof-muhitning ifloslanish darajasi pasayishi, iqlim o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar qisqarishi hamda tug‘ilish darajasi yuqori bo‘lgan hududlarda qashshoqlikni kamaytirishga xizmat qilishi mumkin. Olimlar fikricha, bu resurslar uchun yuzaga keladigan mojarolar va majburiy migratsiyani ham qisqartirishga yordam beradi. Aholi zich joylashgan hududlarda esa yashash sifati yaxshilanishi mumkin.

Mualliflar aholi sonini kamaytirish uchun majburiy yoki zo‘ravonlikka asoslangan choralarni qo‘llash zarur emasligini alohida ta’kidlagan. Ular buning o‘rniga tug‘ilish darajasi yuqori bo‘lgan kambag‘al hududlarda ta’lim, tibbiyot va ijtimoiy rivojlanish imkoniyatlarini kengaytirishni eng samarali yechim sifatida ko‘rsatgan. Ayniqsa, qizlar uchun sifatli ta’lim olish imkoniyatini ta’minlash asosiy omillardan biri sifatida qayd etilgan.

Tadqiqotchilarning fikricha, ayollar ta’lim olish, ishlash va farzand ko‘rish masalasida mustaqil qaror qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘lgan jamiyatlarda tug‘ilish darajasi tabiiy ravishda barqarorlashadi. Ular bu borada Eron, Janubiy Koreya va Kosta-Rika tajribasini misol qilib keltirgan. Mazkur davlatlarda 10–20 yil ichida bir ayol hissasiga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha farzandlar soni qariyb ikki baravar qisqargan.

Tadqiqotda qayd etilishicha, so‘nggi 25 yil ichida global umumiy tug‘ilish koeffitsiyenti bir ayol hissasiga 2,75 nafardan 2,25 nafarga tushgan. Olimlar bu tendensiya yana 25 yil davom etsa, dunyo bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich 1,75 nafargacha pasayishi mumkinligini ta’kidlamoqda.

Shu bilan birga, ushbu g‘oyani qo‘llab-quvvatlamaydigan mutaxassislar ham bor. Ularning fikricha, insoniyat duch kelayotgan asosiy muammo aholi soni emas, balki resurslarning noteng taqsimlanishi va ulardan samarasiz foydalanilishidir. Biroq tadqiqot mualliflari barqaror rivojlanishga erishish uchun aholi o‘sish sur’atini sekinlashtirish bilan bir qatorda, har bir insonning atrof-muhitga ta’sirini ham kamaytirish muhimligini ta’kidlagan.

Ma’lumot uchun, 2026 yil 15 yanvar holatiga ko‘ra, O‘zbekiston aholisi 39 million 47 ming nafardan oshgan. Shundan 19,76 million nafarini erkaklar, 19,3 million nafarini esa ayollar tashkil etadi. Shuningdek, mamlakatda 21,3 million kishi shaharlarda, 17,8 million nafar aholi esa qishloq hududlarida istiqomat qilmoqda.