Bugun SpaceX raketasi Oyga qulashi kutilmoqda: nima yuz beradi?

SpaceX kompaniyasining o‘tgan yildan buyon koinotda harakatlanayotgan raketa bo‘lagi bugun — 5 avgust kuni Oy yuzasiga yuqori tezlikda urilishi kutilmoqda. Bu haqda Reuters agentligi xabar berdi.

Ma’lum qilinishicha, maktab avtobusi hajmiga yaqin bo‘lgan mazkur obyekt 2025 yil yanvar oyida Firefly Aerospace kompaniyasining Oyga qo‘nish apparatini koinotga olib chiqqan SpaceX Falcon 9 raketasining ikkinchi bosqichi hisoblanadi.

Mutaxassislar ma’lumotiga ko‘ra, og‘irligi qariyb 4 tonna bo‘lgan raketa qismi Sharqiy Amerika vaqti bilan soat 02:35 da (GMT bo‘yicha 06:35) Oy yuzasiga soatiga taxminan 8 690 kilometr tezlikda kelib urilishi kutilmoqda. To‘qnashuv natijasida Oy yuzasidan katta miqdorda chang ko‘tarilishi mumkin. Ushbu chang Quyosh nurlari ta’sirida yoritilishi ehtimoli bor, biroq uni Yerdan oddiy ko‘z bilan kuzatish juda qiyin bo‘ladi.

SpaceX vakillarining ta’kidlashicha, mazkur to‘qnashuv oldindan rejalashtirilgan emas. Raketa bo‘lagi Oyning g‘arbiy qismida joylashgan Eynshteyn krateri hududiga qulashi taxmin qilinmoqda. Bu hudud Yerdan yaxshi ko‘rinmaydi, shuning uchun hodisani bevosita kuzatish imkoni cheklangan.

Oddiy missiyalarda raketa ikkinchi bosqichi yukni belgilangan orbitaga chiqargach, Yer atmosferasiga qaytib yonib ketadi yoki okeanga tushiriladi. Biroq bu safar missiya Oy tomon yo‘naltirilgani sababli ancha ko‘p energiya talab qilingan va raketa ikkinchi bosqichi koinotda qolib ketgan.

Astronomlar faqat joriy yil boshida yoqilg‘isi tugagan va boshqaruv imkoniyatini yo‘qotgan mazkur raketa qismi Oy bilan kesishuvchi orbitaga chiqqanini aniqlashgan.

SpaceX'ning NASA ilmiy dasturlari va Dragon loyihasi direktori Julianna Shaymanning ta’kidlashicha, Quyosh faolligi hamda tortishish kuchlarining birgalikdagi ta’siri raketa bo‘lagini asta-sekin Oy tomon yo‘naltirgan.

Astronomik dasturlar muallifi Bill Greyning fikricha, ushbu hodisa insoniyat uchun jiddiy xavf tug‘dirmaydi. Biroq u kosmik chiqindilarni nazorat qilish va ularni xavfsiz utilizatsiya qilish masalasiga yanada jiddiy e’tibor qaratish zarurligini ko‘rsatadi.

Qayd etilishicha, kosmik chiqindilarning Oyga urilishi juda kam kuzatiladi. Masalan, 2022 yilda Xitoy raketa qismlaridan biri Oy yuzasiga qulagan edi. 2009 yilda esa NASA olimlari Oy changi va ichki tuzilishini o‘rganish maqsadida raketa qismini ataylab Oyga yo‘naltirgan.

So‘nggi yillarda Oyga yumshoq qo‘nishni maqsad qilgan bir qator kosmik missiyalar ham muvaffaqiyatsiz yakunlangan. Jumladan, Rossiyaning «Luna-25» apparati 2023 yilda, Hindistonning «Chandrayaan-2» hamda Isroilning «Bereshit» missiyalari esa 2019 yilda Oy yuzasiga qulagan edi.

Mutaxassislar fikricha, bu kabi hodisalar kelgusida Oy va chuqur koinotga amalga oshiriladigan missiyalarda kosmik chiqindilarni boshqarish masalasini yanada dolzarb qilib qo‘yadi.