Daromad va xarajatlar deklaratsiyasi joriy etilmoqda: kimlar 1 aprelgacha hisobot beradi?

O‘zbekistonda fuqarolarning yillik daromadlari va xarajatlarini deklaratsiyalash bo‘yicha yangi tartib belgilandi. 2026–2027 yillarda sinov tariqasida amal qiladigan tizim Navoiy va Chirchiq shaharlarida hisobda turgan fuqarolarning muayyan toifalariga taalluqli. Hisobot har yili 1 aprelgacha taqdim etilishi kerak. Biroq bu hozircha butun mamlakat aholisiga birdek tatbiq etiladigan majburiyat emas.

Yangi tartib Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 19 oktyabrdagi 574-son qarori bilan belgilandi. Unda kimlar deklaratsiya topshirishi, ma’lumotlar qayerdan olinishi va hisobotni qanday taqdim etish tartibi ko‘rsatilgan.

Kimlar daromad va xarajatlari haqida hisobot beradi?

Sinov loyihasi 2026 yil 1 martdan boshlab joriy etilgan. U quyidagi toifalarni qamrab oladi:

• Navoiy va Chirchiq shaharlarida doimiy yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olingan, 18 yoshga to‘lgan jismoniy shaxslar;

• soliq organlari xodimlari.

Belgilangan tartibda ayrim istisnolar ham nazarda tutilgan. Jumladan, hisobot yilida soliq organiga ishga qabul qilinganiga va tegishli hisobga qo‘yilganiga olti oy to‘lmagan ayrim xodimlar ushbu talab doirasiga kirmaydi.

Demak, hozircha Toshkent shahri yoki mamlakatning boshqa hududlarida yashovchi barcha fuqarolar yangi sinov tartibi bo‘yicha deklaratsiya topshirishi shart, degan xulosa noto‘g‘ri.

Deklaratsiyani qachongacha topshirish kerak?

Hisobot o‘tgan kalendar yildagi daromadlar va xarajatlar bo‘yicha shakllantiriladi. Uni keyingi yilning 1 aprelidan kechiktirmay yuborish lozim.

Masalan, sinov loyihasi ishtirokchilari 2026 yildagi daromadlari va xarajatlari bo‘yicha deklaratsiyani 2027 yil 1 aprelgacha taqdim etishlari kerak.

Deklaratsiyani quyidagi elektron xizmatlar orqali yuborish mumkin:

• Soliq qo‘mitasining elektron soliq xizmatlari portali — my3.soliq.uz;

• «Soliq» mobil ilovasi.

Belgilangan muddat yaqinlashganda soliq organlari ishtirokchilarga deklaratsiya taqdim etish zarurligi haqida xabarnoma yuboradi.

Daromad va xarajatlar qanday aniqlanadi?

Yangi tizimning muhim jihati shundaki, fuqarolarning moliyaviy ma’lumotlari faqat ularning o‘zi taqdim etgan axborot asosida emas, balki davlat idoralari va elektron tizimlarda mavjud ma’lumotlar orqali ham shakllantiriladi.

Jumladan, xarajatlarni hisoblashda quyidagi manbalardan foydalaniladi:

• Mol-mulk xaridi: ko‘chmas mulk va transport vositalarini sotib olish bilan bog‘liq ma’lumotlar.

• Xarid cheklari: «Soliq» mobil ilovasida ro‘yxatdan o‘tkazilgan tovarlar va xizmatlar cheklari.

• Elektron hisobvaraq-fakturalar: savdo va xizmat ko‘rsatish korxonalari tomonidan rasmiylashtirilgan hujjatlar.

• Davlat idoralari ma’lumotlari: daromad va xarajatlarni aniqlashga yordam beradigan tegishli axborotlar.

Shuningdek, deklaratsiyada mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlar, mulkiy daromadlar, moddiy naf va boshqa tegishli tushumlar aks ettiriladi.

Agar mavjud ma’lumotlar yetarli bo‘lmasa, fuqaroga «Soliq» ilovasi orqali qo‘shimcha ma’lumot kiritish imkoniyati beriladi.

Daromad xarajatdan ko‘p bo‘lsa, nima bo‘ladi?

Sinov tizimida yillik daromadlar va xarajatlar o‘rtasidagi farq soliq bazasini aniqlashda hisobga olinadi. Biroq bu farqning o‘zi avtomatik ravishda barcha holatlarda qo‘shimcha soliq undiriladi, degani emas.

Tajriba-sinov tartibida aniqlashtirilgan soliq bazasi bo‘yicha qo‘shimcha soliq hisoblanmasligi va huquqiy ta’sir choralari qo‘llanilmasligi belgilangan.

Bu qoida sinov loyihasining o‘ziga xos jihatlaridan biri bo‘lib, uni butun mamlakatdagi odatiy soliq majburiyatlari bilan aralashtirmaslik kerak.

Yangi tizim butun O‘zbekiston bo‘ylab joriy etiladimi?

Sinov loyihasi 2026–2027 yillarga mo‘ljallangan. Uning natijalari o‘rganilib, tizimni respublika bo‘ylab joriy etish masalasi keyinchalik ko‘rib chiqilishi mumkin.

Sinov natijalari bo‘yicha hisobot va tizimni mamlakatning boshqa hududlarida joriy etishga oid takliflarni 2028 yil 1 mayga qadar Vazirlar Mahkamasiga taqdim etish belgilangan. Bu esa butun respublika bo‘ylab joriy etish masalasi hali alohida baholanishi kerakligini anglatadi.

Fuqarolar hozir nimani bilishi kerak?

Yangi tartibning asosiy maqsadi — daromad va xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tizimli shakllantirish va soliq hisob-kitoblarini takomillashtirish.

Navoiy va Chirchiqdagi sinov loyihasi doirasiga kiruvchi fuqarolar uchun esa eng muhim jihatlar quyidagilar: deklaratsiyani o‘z vaqtida taqdim etish, elektron tizimdagi ma’lumotlarni tekshirish va zarurat bo‘lganda yetishmayotgan axborotlarni to‘ldirish.

Hozircha yangi tartib barcha o‘zbekistonliklar uchun umumiy majburiyat emas. Biroq sinov natijalari kelgusida deklaratsiyalash tizimini kengaytirish bo‘yicha qarorlar qabul qilinishiga asos bo‘lishi mumkin.