Европанинг ўз НАТОси бўладими? Урсула фон дер Ляйен инқилобий ташаббус билан чиқмоқда

Европа қитъаси мудофааси ва хавфсизлик архитектурасида сўнгги ўн йилликларнинг энг катта геосиёсий бурилиши юз бермоқда. Европа Комиссияси раҳбари Урсула фон дер Ляйен Страсбургдаги Европарламент минбарида қиладиган анъанавий йиллик маърузасида қитъа тарихини ўзгартириб юбориши мумкин бўлган янги ҳарбий-сиёсий тузилма — Европа Хавфсизлик Кенгашини ташкил этиш ташаббусини расман илгари суради. Нуфузли «Euractiv» нашрининг маъруза матнига таяниб хабар беришича, Брюссель энди ўз мудофаасини тўлиқ мустақил таъминлаш ва НАТОнинг машҳур 4-моддасига ўхшаш янги «Европа хавфсизлик протоколи»ни яратиш ниятида.

Бу тизим Европа Иттифоқининг ҳар қандай аъзоси ҳудудий яхлитлиги ёки суверенитетига таҳдид туғилганда, зудлик билан иттифоқчиларнинг шошилинч ҳарбий-сиёсий консультацияларини чақириш имконини беради. Энг ҳайратланарлиси, Вашингтон билан эҳтимолий геосиёсий бўшлиқлар фонида Европа Комиссияси раҳбари океан ортидаги Канадани қитъанинг асосий стратегик шериги сифатида эълон қилиб, Оттава билан алоқаларни тарихдаги энг максимал даражага олиб чиқишни таклиф этмоқда. Хўш, Европа Хавфсизлик Кенгаши айнан қандай ваколатларга эга бўлади, Европа ўз армияси сари навбатдаги қадамни ташламоқдами ва нега АҚШ ўрнига Канада танланди?

«Европа мустақиллиги даври»: Янги Хавфсизлик Кенгаши нима беради?

Урсула фон дер Ляйеннинг Страсбургдаги дастурий маърузаси асосий тафсилотлари:

• «Хавфсизлик Кенгашини ҳақиқатга айлантирамиз»: Европа Комиссияси раҳбари режалаштирилган нутқида: «Биз Европа Хавфсизлик Кенгашини воқеликка айлантириш бўйича ўз ғояларимизни тақдим этамиз», дея қитъа мудофаасини марказлаштириш лойиҳасини очиқлайди;

• Ўз хавфсизлигини ўзи таъминлаш шарти: Бир йил аввал юзага келган вазиятни «Европанинг мустақиллик лаҳзаси» деб атаган фон дер Ляйен, Иттифоқ эндиликда ўз чегаралари ва мудофаасини ташқи ёрдамсиз, мустақил ҳимоя қилишга мажбур эканини уқтирмоқда;

• Тезкор қарорлар маркази: Янги кенгаш қитъа хавфсизлигига таҳдид юзага келганда Европа етакчилари ва ҳарбий қўмондонлигининг бир неча соат ичида кескин жавоб чораларини ишлаб чиқувчи олий органига айланиши кутилмоқда.

НАТОнинг 4-моддаси модели: Европанинг янги хавфсизлик протоколи

Ҳарбий иттифоқлар тажрибасидан нусха кўчириш механизми:

• Шошилинч чақириқ ҳуқуқи: Фон дер Ляйен таклиф қилаётган протокол НАТО шартномасининг 4-моддаси андозасида қурилади: унга кўра, ҳар қандай аъзо давлат ўз хавфсизлиги хавф остида деб ҳисобласа, зудлик билан иттифоқчилар мажлисини чақира олади;

• Ҳудудий яхлитлик кафолати: Бу механизм Россия ва бошқа ташқи геосиёсий кучларнинг Шарқий ва Шимолий Европа чегараларига бўлган босими шароитида ҳар бир давлатга мустаҳкам бирдамлик қалқонини бериши кўзда тутилган;

• НАТОга муқобил эмас, тўлдирувчи: Брюссель бу тизимни Шимолий Атлантика альянси билан рақобат эмас, балки Европанинг ўз ички ҳарбий мобиллашувини тезлаштирувчи восита сифатида баҳоламоқда.

Канада — янги суперҳамкор: Океан ортидаги кутилмаган қадам

Европа ташқи сиёсатидаги янги географик вектор:

• «Максимал даражадаги алоқалар»: Фон дер Ляйен ўз нутқида Канадани Европанинг энг муҳим калит ҳамкори сифатида тақдим этиб, у билан муносабатларни мумкин бўлган энг юқори чўққига кўтариш ниятини эълон қилади;

• Ресурслар ва мудофаа интеграцияси: Канада нафақат стратегик хомашё ва энергетика, балки Арктика хавфсизлиги ва қуролли кучлар координациясида ҳам Европа билан ягона фронт ҳосил қилиши режалаштирилмоқда;

• АҚШ сиёсатига эҳтиёткор жавоб: Вашингтондаги сиёсий тебранишлар ва мудофаа харажатлари бўйича талаблар кучайган бир вақтда, Брюссель Канада орқали ўзининг океан ортидаги мувозанатини мустаҳкамлаб олмоқчи.

Урсула фон дер Ляйеннинг ушбу тарихий маърузаси Европа Иттифоқи шунчаки иқтисодий тузилма эмас, балки ўз армияси, ўз Хавфсизлик Кенгаши ва мустақил геосиёсий кучига эга янги глобал ҳарбий қутбга айланишга бел боғлаганини кўрсатмоқда.

Сизнингча, Европа Иттифоқининг АҚШга қарам бўлмасдан ўз Хавфсизлик Кенгашини тузиши қитъани ташқи таҳдидлардан тўлиқ ҳимоя қила оладими ёки НАТОсиз Европа мудофааси ожиз бўлиб қоладими? Канада билан яқинлашув Европага янги куч бағишлай оладими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон хавфсизлик архитектурасидаги ушбу муҳим бурилиш таҳлилини барча ҳамкасбларингиз ҳамда халқаро сиёсат ихлосмандларига улашинг!