Миср Европа газини илиб кетмоқда: Африка гиганти АҚШдан СПГ импорти бўйича рекорд ўрнатди

Глобал энергетика харитасида бутун дунёни, айниқса Европа Иттифоқини шокка туширган улкан геоиқтисодий силжиш юз берди. Сўнгги йилларгача табиий газ экспортери ҳисобланган Миср ўз ички қазиб олиш ҳажмлари кескин тушиб кетгани сабабли АҚШнинг суюлтирилган табиий гази (СПГ) бўйича жаҳондаги энг йирик харидорига айланди. АҚШ Энергетика ахбороти бошқармаси (EIA) маълумотларига кўра, июнь ойида Миср АҚШдан бир йўла 2,42 миллиард кубометр суюлтирилган газ қабул қилиб, тарихий мутлақ рекордни қайд этди. Бу эса Қўшма Штатлар умумий СПГ экспортининг нақ 16,5 фоизини ташкил этади.

Энг ҳайратланарлиси, Миср сотиб олган ушбу ҳажм Европанинг учта саноат гиганти — Германия, Франция ва Италиянинг июнь ойида АҚШдан олган жами гази ҳажмига тенгдир. Эрон атрофидаги уруш ва геосиёсий инқироз фонида газ тақчиллигидан қийналаётган Европа учун Африканинг ушбу кутилмаган рақобати ҳақиқий зарба бўлди: қитъа биржаларида газ нархи иккинчи ҳафтадирки 1000 доллар атрофида ушланиб турибди. Бундан ташқари, пойгага рекорд кўрсаткич билан Ҳиндистон ҳам қўшилди, Осиёда эса ноябрь фьючерслари 1022 долларгача қимматлашди.

Хўш, Миср нега бу қадар улкан ҳажмда газ ютиб юбормоқда, Европа қиш олдидан ёқилғисиз қоладими ва global спот бозорларидаги бу мисли кўрилмаган кураш нархларни яна қанчага кўтаради?

«Бир давлат уч гигантга қарши»: Мисрнинг 2,42 миллиард кубометрлик рекорди

АҚШ Энергетика вазирлиги (EIA) ҳисоботидаги шов-шувли рақамлар:

• 16,5 фоизлик улуш ва №1 мижоз: Мисрнинг Америка СПГ экспортидаги улуши 16,5 фоизга сакраб, ушбу араб давлати расман АҚШ заводларининг энг йирик харидорига айланди;

• Бир ойда 2,42 млрд кубометр: Африка қитъаси вакили биргина июнь ойида Америка терминалларидан 2,42 миллиард кубометр газ қабул қилиб олди;

• Германия, Франция ва Италия жамидан кўп: Миср харид қилган ушбу кўрсаткич Европа Иттифоқининг етакчи уч давлати — Германия, Франция ва Италиянинг июнь ойидаги умумий импортига тенг келади;

• Икки баробардан зиёд ўсиш: Таққослаш учун, Мисрнинг АҚШ экспортидаги улуши 2024 йилда энди бошланган бўлса, 2025 йилда атиги 8 фоиз атрофида эди.

Экспортчидан йирик импортчига: Қоҳирани нима мажбур қилди?

Мисрнинг кутилмаган газ дефицитига учраши сабаблари:

• Қазиб олишнинг қулаши: Илгари табиий газни четга экспорт қилиб келган Мисрда маҳаллий конларда қазиб олиш суръати кескин пасайиб кетди;

• Электр энергияси инқирози: Аҳолиси 100 миллиондан ошган мамлакатда иссиқлик электр станциялари ва саноат корхоналарини тўхтовсиз таъминлаш учун улкан миқдорда хорижий ёқилғи зарур бўлиб қолди;

• Европанинг асосий бозорига ҳужум: Маҳаллий энергетик коллапснинг олдини олиш учун Миср компаниялари Европа иттифоқчилари озиқланадиган спот бозорларидаги барча бўш танкерларни юқори нархларда ёппасига сотиб олмоқда.

1000 долларлик нарх ва Ҳиндистон омили: Европа энергетик қисқичда

Глобал бозорлардаги кескин кураш ва нархлар динамикаси:

• Урушдан кейин 3 баробар қимматлашув: Эрон атрофидаги ҳарбий инқироз оқибатида Европа биржаларида минг кубометр газ нархи иккинчи ҳафтадирки 1000 доллар атрофида турибди — бу урушдан олдинги даврга нисбатан 3 баробар қиммат;

• Ҳиндистоннинг тарихий рекорди: Европага яна бир кучли рақиб Ҳиндистон бўлиб чиқди — июнь ойида улар ҳам АҚШдан рекорд миқдорда, яъни 1,3 миллиард кубометр газ олиб, Италиядан кейинги 3-ўринга чиқиб олди;

• Осиё бозоридаги сакраш: Конкуренция нафақат Атлантикада, балки Тинч океанида ҳам авж олмоқда: 14 сентябрь ҳолатига кўра, Шимоли-Шарқий Осиёга ноябрь етказиб беришлари учун СПГ нархи 1022 долларга кўтарилди (Европада 978 доллар).

Миср ва Ҳиндистон каби янги гигант харидорларнинг саҳнага чиқиши Россия газидан воз кечиб, тўлиқ Америка СПГсига умид боғлаган Европа Иттифоқини куз-қиш мавсуми арафасида жуда хавфли ва қимматбаҳо энергетик тақчиллик қаршисида қолдирмоқда.

Сизнингча, Миср ва Ҳиндистоннинг АҚШ гази учун курашга фаол қўшилиши Европа Иттифоқини янада оғир энергетик бўҳронга етаклайдими? Эрон можароси ва газ нархининг 1000 доллардан ошиши Ўзбекистон ва Марказий Осиёнинг экспорт ҳамда ички ёқилғи бозорларига қандай таъсир кўрсатиши мумкин? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон газ бозоридаги ушбу шов-шувли ўзгаришлар таҳлилини барча ҳамкасбларингиз ҳамда энергетика ихлосмандларига улашинг!