АҚШ дизель экспортини бутунлай тақиқламоқчи: Жаҳон бозори янги энергетик инқироз ёқасида

Жаҳон ёқилғи бозори сўнгги йиллардаги энг оғир синовлардан бирига рўбарў келмоқда. АҚШ ички бозорида дизель ёқилғиси нархи тарихий рекордларни янгилаб, бир галлон учун 6,22 долларгача (бир литр учун қарийб 1,60 доллар) кўтарилгач, Вашингтон сиёсий элитасида дизель экспортини тўлиқ тақиқлаш масаласи кун тартибига чиқди. АҚШ Сенатидаги кўпчилик етакчиси Жон Тьюн мамлакат ичкарисидаги танқислик ва нарх босимини жиловлаш учун экспортни чеклаш бўйича ҳар қандай таклифни кўриб чиқишга тайёрлигини маълум қилди. Бу йил Қўшма Штатлар Эрон уруши ва Россиядан дизель экспорти тўхтагани сабабли ташқи бозорга рекорд даражадаги ҳажмда ёқилғи сотди, аммо бу ички захираларнинг сўнгги йиллардаги энг қуйи нуқтаси — 96,4 миллион баррелгача қулашига олиб келди.

Агар Вашингтон экспорт кранларини ёпиб қўйса, бу Осиё ва Жанубий Америкадан тортиб, эҳтиёжининг 15 фоизини айнан АҚШ дизели билан қоплайдиган Европагача бўлган улкан минтақалар учун ҳақиқий фалокатга айланиши мумкин. Оқ уй эса ҳозирча тақиқ қароридан чўчимоқда ва вазиятни ўнглаш учун ҳарбий давр қонунини ишга солишга уринмоқда. Хўш, Вашингтон экспортни тақиқласа жаҳонда ёқилғи нархлари қанчалик сакраб кетади, нефтни қайта ишлаш заводларидаги авариялар инқирозни қандай чуқурлаштирмоқда ва дунё янги ёқилғи дефицитига тайёрми?

«Галлонига $6,22 ва пасаймаётган нархлар»: АҚШ ичидаги рекорд босим

Қўшма Штатлар ички бозоридаги ёқилғи инқирозининг асосий рақамлари:

• Тарихий антирекорд: АҚШ ёқилғи қуйиш шохобчаларида дизель нархи дастлаб 6 долларга етган бўлса, бугунга келиб бир галлон учун 6,22 долларгача кўтарилди;

• Сенатнинг шошилинч муносабати: Сенатдаги кўпчилик етакчиси Жон Тьюн: «Агар биз экспорт қилаётган ёқилғи захиралари мавжуд бўлса, экспортни тақиқлаш муаммони ҳал қилишнинг энг самарали йўлларидан бири бўлиши мумкин», — дея баёнот берди;

• Рекорд экспорт сабаблари: АҚШ етарлича дизель ишлаб чиқаришига қарамай, Россия экспортининг тўхташи ҳамда Эрондаги уруш оқибатида юзага келган глобал бўшлиқни тўлдириш учун рекорд миқдорда хорижга маҳсулот сотишга мажбур бўлди;

• Қуриётган стратегик захиралар: Ички дефицитни қоплаши керак бўлган миллий захиралар 4 сентябрь ҳолатига кўра хавотирли даражада пасайиб, атиги 96,4 миллион баррелни ташкил этди.

Оқ уйнинг иккиланиши: Ҳарбий саноат қонуни ишга тушадими?

АҚШ ҳукумати ичидаги келишмовчиликлар ва альтернатив режалар:

• «Савдо уруши хавфи бор»: Ички ишлар вазири Дуг Бургум экспорт тақиқи ички нархларни туширмаслиги, аксинча, АҚШга қарам бўлган иттифоқчи давлатларнинг қасос чораларига ва глобал беқарорликка олиб келишидан огоҳлантирди;

• «Defense Production Act» механизми: Тақиқ ўрнига Оқ уй мудофаа ишлаб чиқариши тўғрисидаги қонунни (ҳарбий саноат ваколатларини) ишга солиб, мамлакатдаги нефтни қайта ишлаш заводлари (НҚИЗ) қувватини мажбурий оширишни кўриб чиқмоқда;

• Заводлар лимитда ишламоқда: Бугунги кунда Америка нефтни қайта ишлаш корхоналари ўз имкониятларининг 95 фоиз юқори чегарасида ишламоқда ва ишлаб чиқаришни тезкор кенгайтириш жисмонан мураккаб.

Европага 7 млн баррель зарба: Глобал бозорни нима кутмоқда?

АҚШ дизель экспорти тўхтатилган тақдирда юз берадиган геосиёсий ва иқтисодий оқибатлар:

• Европанинг 15 фоизлик қарамлиги: АҚШ Энергетика ахбороти бошқармаси (EIA) маълумотларига кўра, Европа биргина июнь ойида АҚШдан 7 миллион баррелга яқин дизель импорт қилган, бу эса қитъа импортининг 15 фоизини ташкил этади;

• Заводдаги энергетик авария: Иллинойсдаги йирик «Жолиет» нефтни қайта ишлаш заводида электр узилиши содир бўлгани боис, спот бозорларда дизель нархи бирданига 25–40 центга қимматлашди;

• $6,50 дан юқори нарх истиқболи: «GasBuddy» таҳлилчиси Патрик де Хааннинг таъкидлашича, нозик мувозанат бузилса, миллий даражадаги чакана нархлар бир галлон учун 6,50 доллардан ошиб, жаҳон бўйлаб инфляция тўлқинини бошлаб бериши мумкин.

АҚШнинг ўз ички манфаатларини ҳимоя қилиш йўлидаги ушбу қалтис баҳси нафақат Америка сайловчиларининг чўнтагига, балки аллақачон энергетик қийноқлар ичида қолган Европа саноатининг келажагига ҳам тўғридан-тўғри таъсир кўрсатади.

Сизнингча, АҚШ ўз ички нархларини тушириш учун иттифоқчиси бўлган Европа ва бошқа давлатларни ёқилғисиз қолдириб, дизель экспортига тақиқ қўя оладими? Эрон уруши ва Россия чекловлари фонида дизель нархининг ошиши Ўзбекистон ва минтақамиз бозоридаги маҳсулотлар нархига қандай таъсир кўрсатиши мумкин? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон энергетика бозоридаги ушбу ўта муҳим инқироз таҳлилини барча ҳамкасбларингиз ҳамда ҳайдовчи дўстларингизга улашинг!