Озодлик ҳайкалидан ҳам баланд қамоқхона: Манҳэттенда «Jailscraper» қад ростламоқда...

АҚШнинг энг гавжум ва энг қимматбаҳо ҳудуди бўлмиш Нью-Йоркнинг Манҳэттен марказида жаҳон пенитенциар архитектураси тарихида мисли кўрилмаган мегалойиҳа бошланди. Шаҳар марказида баландлиги 100 метрдан ошадиган (335 футдан зиёд бўлиб, 93 метрлик машҳур Озодлик ҳайкалидан ҳам баланд) 13 қаватли осмонўпар қамоқхона мажмуаси қад ростламоқда. Жамоатчилик ва ОАВ томонидан «jail» (қамоқхона) ва «skyscraper» (осмонўпар) сўзлари бирлашувидан ҳосил бўлган «Jailscraper» («Қамоқхона-осмонўпар») лақабини олган ушбу мажмуа 1040 нафаргача маҳбусни сиғдира олади ва расман дунёдаги энг баланд қамоқхонага айланади.

Ташқи кўринишидан одатдаги темир панжарали жазолаш муассасасига эмас, балки шишали фасадга эга ҳашаматли бизнес-марказга ўхшаб кетадиган бинонинг қурилиши шаҳар бюджетига қарийб 3,9 миллиард долларга тушади. Лойиҳа табиий муҳитдан узоқлашган кўп қаватли қамоқхона инсон руҳиятига салбий таъсир кўрсатади, деб ҳисобловчи экспертлар ва шовқин-сурон ҳамда ҳудуд нуфузи тушиб кетишидан хавотирда бўлган маҳаллий аҳолининг кескин норозилигига қарамай давом эттирилмоқда. Хўш, 3,9 миллиард долларлик бу лойиҳа нега айнан Манҳэттенда қурилмоқда, маҳбусларга қандай шароитлар яратилади ва осмонўпар қамоқхона қонли ўтмишга эга «Райкерс» ороли ўрнини боса оладими?

«Озодлик ҳайкалидан-да баланд»: «Jailscraper» лойиҳасининг асосий рақамлари

Нью-Йорк осмонида пайдо бўладиган янги иншоот тафсилотлари:

• Дунёнинг энг баланд қамоқхонаси: Бино баландлиги 102 метрга етиб, Нью-Йоркнинг 93 метрлик тимсоли бўлган Озодлик ҳайкалини ҳам ортда қолдиради;

• 1040 нафар маҳбус учун жой: 13 қаватли комплекс бир вақтнинг ўзида 1040 нафаргача тергов остидаги ва маҳкум шахсларни жойлаштиришга мўлжалланган;

• 3,9 миллиард долларлик мегабюджет: Бинони лойиҳалаш, эски «The Tombs» мажмуаси ўрнида бунёд этиш ва хавфсизлик тизимлари билан жиҳозлаш қарийб 3,9 миллиард доллар маблағни талаб этмоқда;

• Суд биноси ёнидаги қулайлик: Комплекс бевосита жиноий суд биноси ёнида жойлашгани сабабли маҳбусларни шаҳар бўйлаб конвойда ташиш ва транспорт тирбандликларида хавф туғдириш муаммоси тўлиқ бартараф этилади.

Офис фасади, террасалар ва баскетбол майдони: Бино ичида нималар бўлади?

Қамоқхонанинг замонавий кўриниши ва кутилмаган қулайликлари:

• Бизнес-марказ қиёфаси: Бинонинг ташқи кўриниши панжарали деворлардан холи бўлиб, тўлиқ замонавий шиша паннолар, тўлқинсимон панеллар ва яшил эко-ҳудудлар билан безатилади;

• Осмон бор, шаҳар йўқ: Деразалар орқали маҳбуслар бемалол табиий ёруғлик ва очиқ осмонни кўришлари мумкин, бироқ махсус икки қаватли металл ҳимоя тўри уларнинг пастга — шаҳарга қарашига йўл қўймайди;

• Спорт ва ҳордиқ ҳудудлари: Муассаса ичида бир кишилик камералардан ташқари, умумий дам олиш ҳудудлари, ёпиқ террасалар ва ҳатто спорт билан шуғулланиш учун махсус баскетбол майдончаси ташкил этилади.

«Райкерс» оролидаги жаҳаннамга чек қўйишми ёки хавфли тажриба?

Урбанистлар ва маҳаллий аҳолининг кескин қаршилиги:

• «Райкерс» ўрнига янги тизим: Ушбу янги мажмуа йиллар давомида зўравонлик, шафқатсизликлар ва сирли ўлимлар манзилига айланган машъум «Райкерс» оролидаги қамоқхонани ёпиш дастури доирасида қурилмоқда;

• Криминологлар ва экспертлар эътирози: Таниқли архитектор ва криминолог Андреа Зелихнинг таъкидлашича, қамоқхоналар ҳеч қачон беш қаватдан баланд бўлмаслиги керак, чунки инсоннинг тузалиб, жамиятга қайтиши учун очиқ ҳаво ва ер билан табиий алоқа ҳал қилувчи аҳамият касб этади;

• Манҳэттен аҳолисининг норозилиги: Қўшни маҳаллалар ва маҳаллий аҳоли вакиллари кўп йиллик қурилиш чанг-тўзони, тарихий биноларга етиши мумкин бўлган зарар ва энг муҳими — нуфузли Манҳэттен марказида улкан қамоқхона бўлиши туманнинг жозибадорлигига путур етказишидан норози бўлиб, норозилик билдирмоқда.

Манҳэттенда қад кўтараётган «Jailscraper» лойиҳаси жазони ижро этиш тизимини инсонийлаштиришга хизмат қиладиган замонавий ечимми ёки мегаполислардаги хато урбанистик тажрибами — буни вақт кўрсатади.

Сизнингча, маҳбуслар учун офис биносига ўхшаш, баскетбол майдони ва террасалари бор осмонўпар қамоқхона қурилиши инсон ҳуқуқларини таъминлайдими ёки 3,9 миллиард долларлик маблағни бундай мақсадга сарфлаш ортиқча исрофгарчиликми? Шаҳар марказида бундай баланд қамоқхонанинг пайдо бўлиши маҳаллий аҳоли хавфсизлиги ва шаҳар муҳитига қандай таъсир кўрсатади? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Нью-Йорк марказидаги ушбу шов-шувли мегалойиҳа таҳлилини барча дўстларингиз ҳамда қизиқарли янгиликлар ихлосмандларига улашинг!