Dunyo bo‘ylab 2022 yildan beri tug‘ilish ko‘rsatkichlari ko‘plab hududlarda pasayib borayotganiga qaramay, insoniyat soni o‘sishda davom etyapti. BMT baholariga ko‘ra, 2022 yil 15 noyabrda dunyo aholisi 8 milliardga yetgan edi, 2025 yilga kelib esa umumiy raqam 8,232 milliard atrofiga chiqdi.
Infografikada BMT ma’lumotlari asosida mamlakatlar kesimida demografik manzara juda ochiq ko‘rinadi: o‘sish “xaritasi”da asosiy og‘irlik Osiyo va Afrika tomonga siljiyapti. Bugun aholi soni bo‘yicha Hindiston birinchi o‘rinni mustahkamlab, 1,5 milliard marraga tobora yaqinlashmoqda. E’tiborli jihati — tug‘ilish sur’ati o‘zini o‘zi qoplash darajasidan pastlayotgan sharoitda ham Hindistonda umumiy aholi hali-hanuz ko‘paymoqda: UNFPA ma’lumotida 2025 yil uchun umumiy tug‘ilish koeffitsiyenti bir ayolga 1,9 deb qayd etilgan, umr davomiyligi esa erkaklarda 71, ayollarda 74 yoshni tashkil qiladi.
Xitoy esa hali ham 1,4 milliarddan ortiq aholi bilan ikkinchi o‘rinda. Lekin demografik “yo‘nalish” u yerda boshqacha: aholining qarishi va tug‘ilishning pastligi tufayli o‘sish sekinlashib, pasayish tendensiyasi kuchayyapti. Shuning uchun 2023 yil aprelida Hindiston aholisi Xitoynikiga tenglashib, keyin ortda qoldirgani BMT siyosat brifi darajasida ham alohida ta’kidlangan.
Uchinchi pog‘onada AQSH turibdi: 2025 yil uchun UNFPA dashbordida mamlakat aholisi 347,3 million deb berilgan. Lekin uzoq istiqboldagi prognozlar yana bir “katta burilish”ni ko‘rsatadi: 2050 yillarga borib Nigeriya AQSHni ortda qoldirishi mumkin. BMT materiallarida Nigeriyaning aholiy o‘sishi va yosh tarkibi shu ssenariyning asosiy sabablari sifatida keltiriladi.
Yevropada esa manzara ancha murakkab: ayrim davlatlarda aholi qisqarishi va o‘rtacha yoshning balandligi “bir vaqtning o‘zidagi ikki bosim”ga aylangan. Italiya va Gretsiya kabi mamlakatlar keksayish tezligi yuqori bo‘lgan hududlar qatorida tilga olinadi — bu esa mehnat bozori, ijtimoiy ta’minot va iqtisodiy faollikka uzoq muddatli ta’sir qiladi.
Qisqasi, demografiyadagi asosiy intriga shunda: dunyo aholisi o‘sishda davom etyapti, ammo o‘sishning markazi va sur’ati o‘zgaryapti. Ertangi raqobat ham, imkoniyat ham ko‘proq yosh aholi ulushi baland bo‘lgan davlatlar tomonda bo‘ladi — shuning uchun bu raqamlar oddiy statistika emas, kelajakning yo‘l xaritasi.
