Hindistonning ilk boshqariladigan kosmik missiyasi 2028-yilga qoldirilishi mumkin

Hindistonning milliy kosmik dasturi doirasidagi tarixiy qadam — Gaganyaan missiyasi kutilmagan kechikishlarga duch kelmoqda. Hindiston kosmik tadqiqotlar tashkiloti (ISRO) raisi V. Narayanan bergan maʼlumotlarga koʻra, mamlakatning ilk bor oʻz kosmonavtlarini orbitaga olib chiqish rejasi kamida 2028-yilga koʻchirilishi ehtimoli yuqori. Bu loyiha Hindiston uchun nafaqat texnologik yutuq, balki jahon kosmik derjavalari safidan mustahkam oʻrin egallash yoʻlidagi strategik bosqich hisoblanadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Dastlabki rejalarga koʻra, ISRO 2027-yilning oxiriga qadar ilk hind astronavtlarini koinotga yoʻllashni maqsad qilgan edi. Biroq, Bangalorda oʻtkazilgan soʻnggi taqdimotda missiya jadvali qayta koʻrib chiqilgani maʼlum boʻldi. Yangilangan grafikda uchta rejalashtirilgan uchuvchisiz sinov parvozlarining birinchisi 2027-yilning uchinchi choragidan erta amalga oshmasligi koʻrsatilgan. Bu esa oʻz-oʻzidan odam ishtirokidagi parvozning keyingi yillarga surilishiga sabab boʻladi.

Xavfsizlik masalasi va texnik murakkabliklar

V. Narayanan loyihaning kechikishini izohlar ekan, asosiy eʼtibor ekipaj xavfsizligiga qaratilayotganini taʼkidladi. Gaganyaan dasturi oʻta murakkab texnologik loyiha boʻlib, u inson hayoti uchun sertifikatlangan raketa va favqulodda vaziyatlarda ekipajni qutqarish tizimlarini noldan ishlab chiqishni talab etadi. ISRO rahbari har qanday nosozlik inson hayotiga xavf tugʻdirishi mumkinligini inobatga olib, barcha tizimlar toʻliq tayyor boʻlmaguncha parvoz amalga oshirilmasligini bildirdi.

Gaganyaan dasturi Hindistonning mustaqil ravishda koinotga odam uchirish boʻyicha birinchi loyihasidir. Hukumat dasturni kengaytirishni allaqachon maʼqullagan boʻlib, u nafaqat sinov parvozlarini, balki uzoq muddatli orbital missiyalarni ham oʻz ichiga oladi. Hozirda muhandislar uchuvchisiz parvozlar orqali barcha tizimlarni, ayniqsa hayotni taʼminlash modullarini sinovdan oʻtkazish ustida ishlamoqda.

SpaceX bilan hamkorlik va hind mutaxassislarining qatʼiyati

ISRO rahbari oʻz chiqishida hind mutaxassislarining xalqaro maydondagi nufuzi haqida ham toʻxtalib oʻtdi. Xususan, 2025-yil iyun oyida SpaceX kemasida Xalqaro kosmik stansiyaga (XKS) yoʻl olgan hind astronavti Shubhanshu Shukla ishtirokidagi Axiom Mission 4 tayyorgarligi jarayonida qiziqarli voqea yuz bergan. Hindistonlik ekspertlar raketa tizimida sizib chiqish aniqlanganidan soʻng, parvozni toʻxtatishni talab qilishgan.

Qizigʻi shundaki, SpaceX mutaxassislari dastlab bu muammoni ahamiyatsiz deb hisoblashgan. Biroq, V. Narayanan va Hindiston uchuvchi parvozlar markazi direktori D. K. Singhning qatʼiy talabi bilan parvoz 11-iyundan 25-iyunga koʻchirilgan. Keyingi tekshiruvlar natijasida raketaning asosiy quvurlaridan birida yoriq borligi aniqlangan. Bu voqea hind kosmik maktabi va mutaxassislarining tayyorgarlik darajasi jahon standartlaridan qolishmasligini isbotladi.

Shunga qaramay, Hindistonning ichki kosmik dasturida muammolar yoʻq emas. 2025 va 2026-yillarda mamlakatning asosiy ishchi raketasi hisoblangan PSLV tashuvchilarining ketma-ket ikki marta muvaffaqiyatsiz uchirilishi sohani biroz ortga surdi. ISRO rahbariyatining maʼlum qilishicha, ushbu avariyalar sabablari toʻliq aniqlangan va ayni paytda raketalarni qayta ekspluatatsiyaga topshirish boʻyicha ishlar olib borilmoqda. Gaganyaan loyihasi esa barcha toʻsiqlarga qaramay, Hindistonning koinotdagi eng ustuvor vazifasi boʻlib qolmoqda.