Ўзбекистонда талабалар стипендияси миқдори камбағаллик чегарасига етмаётгани жамоатчилик орасида баҳс-мунозараларга сабаб бўлмоқда. Расмий маълумотларга кўра, ҳозирги кунда минимал истеъмол харажатлари 715 минг сўмни ташкил этса, базавий стипендия бу кўрсаткичдан қарийб 26 фоизга паст.
Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигида ўтказилган матбуот анжуманида ушбу масалага ойдинлик киритилди. Қайд этилишича, базавий стипендия 569 минг 870 сўм атрофида бўлиб, аъло баҳоларга ўқиган талабаларга қўшимча устама берилади. Шу билан бирга, масъуллар 2025 йилда стипендияларни 30 фоиздан ортиқ ошириш таклифи илгари сурилганини, аммо ҳозирча бу борада аниқ натижа йўқлигини билдиришди.
Мутахассислар эса бу масалага бошқача ёндашмоқда. Иқтисодчилар фикрича, стипендияни оддий тўлов эмас, балки ижтимоий ёрдам сифатида баҳолаш лозим. Чунки Конституцияда ижтимоий тўловлар миқдори энг кам истеъмол харажатларидан кам бўлмаслиги белгиланган.
Шу нуқтаи назардан қаралганда, амалдаги стипендия миқдори қонун талабларига қай даражада мос экани очиқ савол бўлиб қолмоқда. Айниқса, бюджет асосида таҳсил олаётган талабалар учун бу маблағ кундалик эҳтиёжларни қоплашга етарли эмаслиги таъкидланмоқда.
Яна бир баҳсли жиҳат — стипендиянинг контракт миқдорига боғланиши. Расмийлар буни олий таълим муассасаларининг молиявий имкониятлари билан изоҳлаётган бўлса, таҳлилчилар бу ёндашувни мантиқсиз деб ҳисоблайди. Чунки грант асосида ўқиётган талабалар контракт тўламайди, демак стипендияни унга боғлаш тўғри эмас.
Айни пайтда, мамлакатда айрим университетлар молиявий қийинчиликларга дуч келаётгани ҳам маълум қилинди. Рақобатнинг кучайиши ва супер-контрактлар сони камайиши олийгоҳлар даромадига таъсир қилмоқда.
Шу билан бирга, 2026 йил давлат бюджети доирасида стипендиялар, пенсиялар ва нафақаларни ошириш учун қўшимча маблағ ажратилиши режалаштирилган. Аммо айнан талабалар стипендияси қанчалик оширилиши ҳозирча очиқланмаган.
Экспертлар фикрича, агар стипендиялар ижтимоий ёрдам сифатида қаралса, уларни камида камбағаллик чегараси даражасига етказиш зарур. Акс ҳолда, бу масала яна узоқ вақт давомида жамоатчилик муҳокамасида қолиши мумкин.
