Янги Меҳнат кодекси ходимларнинг иш ташлаш ҳуқуқини қонуний тартибга солади

Мамлакатимизда меҳнат муносабатларини шаффофлаштириш, ишчи-ходимларнинг ҳақ-ҳуқуқларини халқаро андозалар асосида ҳимоя қилиш ва иш берувчилар билан юзага келадиган келишмовчиликларни қонуний ҳал этиш борасида улкан тарихий қадам ташланди. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексига киритилган сўнгги муҳим ўзгартириш ва қўшимчаларга кўра, юртимиз қонунчилигида ходимларнинг ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг энг сўнгги чораси — иш ташлаш (забастовка) ўтказиш тартиби расман ва батафсил белгилаб қўйилди. Эндиликда, агар ташкилот ёки корхонада юзага келган жамоавий меҳнат низосини ўзаро яраштириш таомиллари (комиссиялар) орқали тинч йўл билан ҳал этишнинг умуман иложи бўлмаса, меҳнат жамоаси ўз қонуний мақсадлари йўлида иш ташлаш тўғрисида қарор қабул қилиш ҳуқуқига эга бўлади.

Иш ташлаш қандай ташкил этилади? (Муҳим қоидалар)

Амалиётга киритилаётган ушбу янги ҳуқуқий механизм ходимлар учун қатор демократик ва ҳимояловчи қоидаларни кўзда тутади:

• Ихтиёрийлик принципи: Иш ташлаш жараёнларида иштирок этиш мутлақо ихтиёрий характерга эга. Ҳеч ким бирор-бир ишчини бу жараёнда қатнашишга ёки, аксинча, унда иштирок этмасликка мажбурлашга, тазйиқ ўтказишга ҳақли эмас.

• Адолатли овоз бериш: Иш ташлашни расман эълон қилиш бўйича якуний тўхтам ташкилот ходимларининг умумий йиғилиши (конференцияси) давомида қабул қилинади. Бунда йиғилишда ҳозир бўлган ходимларнинг 50 фоизидан кўпроғи (оддий кўпчилиги) ушбу қарорни ёқлаб овоз бериши шарт.

• Вақт меъёри ва огоҳлантириш: Мазкур жиддий қарор иш ташлаш амалда бошланишидан камида 1 ой олдин қабул қилиниши лозим. Жамоа манфаатларини ҳимоя қилувчи Касаба уюшмаси қўмитаси қарор чиққан вақтдан бошлаб 1 иш кунидан кечиктирмасдан бу ҳақда иш берувчини ёзма равишда расман хабардор қилиши шарт.

• Давлат органлари назорати: Иш берувчи бўлажак иш ташлаш тўғрисидаги расмий ёзма хабарномани қўлига олган пайтдан эътиборан худди шундай 1 иш куни ичида жамоавий меҳнат низоларини тартибга солишга масъул бўлган тегишли давлат органларини ёзма равишда огоҳлантириши лозим.

Мазкур инқилобий ва тартибга солувчи янги қонун ҳужжати расмий оммавий ахборот воситаларида эълон қилинган кундан бошлаб 3 ойлик муддат ўтганидан кейин қонуний кучга киради.

Ходимлар учун кафолатлар ва суднинг чеклов ҳуқуқи

Қонунчиликда иш ташлашда қатнашадиган оддий меҳнаткашларнинг хавфсизлиги ва дахлсизлиги тўлиқ кафолатланган. Иш ташлаш жараёнига бевосита касаба уюшмаси қўмитасининг ваколатли вакили раҳбарлик қилади. Энг муҳими, ходимнинг ўз ҳақ-ҳуқуқини талаб қилиб бу жараёнда иштирок этгани уни кейинчалик иш берувчи томонидан интизомий жавобгарликка тортиш (ҳайфсан бериш ёки ишдан бўшатиш) учун асос бўла олмайди. Шунингдек, ушбу даврда ходимнинг банд бўлган иш жойи ва эгаллаб турган лавозими тўлиқ сақланиб қолади. Бироқ меҳнат қилинмаган давр инобатга олиниб, иш берувчи ходимга иш ташлашда қатнашган кунлари учун иш ҳақи (ойлик) тўламаслик ҳуқуқидан фойдаланиши мумкин.

Шу билан бирга, давлат ва жамият манфаатлари, хавфсизлик масалалари ҳам унутилмаган. Агар эълон қилинган иш ташлаш ҳаракатлари аҳолининг, инсонларнинг ҳаёти ва соғлиғига реал зарар етказиш хавфини пайдо қилса, юртдаги тинчлик ва осойишталикка, жамоат хавфсизлиги ва тартибига, шунингдек, экологик барқарорликка таҳдид солса, вазиятга Суд аралашади. Бундай ҳолатларда суд қарорига асосан:

• Эълон қилинган иш ташлашнинг бошланиш муддати 30 календарь кундан кўп бўлмаган вақтга кечиктирилиши мумкин;

• Агар иш ташлаш аллақачон бошланган бўлса, унинг фаолияти 30 календарь кундан ошмаган муддатга тўхтатиб турилиши мумкин.

Бундай мувозанатли тизим юртимизда ҳам ходимлар, ҳам иш берувчилар ўртасидаги муносабатларни фақат ва фақат қонун устуворлиги тамойиллари асосида, цивилизациялашган йўл билан ҳал этишга хизмат қилади.

Юртимиз меҳнат қонунчилигидаги энг сўнгги янгиликлар, ишчи-ходимлар ва тадбиркорлар учун яратилаётган ҳуқуқий имтиёзлар ҳамда кундалик ҳаётимизга оид энг ишончли, эксклюзив хабарларни ҳамиша Замин саҳифаларида биз билан биргаликда кузатиб боринг!