Банклар фуқаронинг розилигисиз картасидан қанча маблағ ечиб олиши мумкин?

Ўзбекистон банк тизимида мижозлар ва истеъмолчиларнинг молиявий ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган муҳим ҳуқуқий ўзгариш амалга оширилди. Марказий банк томонидан қабул қилиниб, Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган янги қарорга асосан, тижорат банкларининг кредит ёки кафиллик қарздорликлари бўйича фуқаронинг розилигисиз (акцептсиз) карталардан маблағ ечиб олиш ваколатларига қатъий чеклов ўрнатилди.

Эндиликда банклар қарздорлик мавжуд бўлган тақдирда ҳам фуқаронинг пластик картасидаги барча пулни «нолга тенглаштириб» ечиб ололмайди.

Нима ўзгарди: «Дахлсиз қолдиқ» талаби

Адлия вазирлигида 3030-13-сон билан рўйхатдан ўтказилган ҳужжат билан тижорат банклари фаолиятига қўйиладиган минимал талабларга тегишли қўшимча киритилди:

• Мажбурий қолдиқ мезони: Банк ва мижоз ўртасидаги кредит ёки кафиллик шартномаларига асосан қарздорнинг топшириғисиз (автоматик тарзда) пул ечилганда, унинг барча карта ҳисобварақларида меҳнатга ҳақ тўлаш энг кам миқдорининг (МҲТЭКМ) камида ярми миқдоридаги маблағ сақланиши шарт;

• Бирламчи эҳтиёж кафолати: Ушбу талаб фуқаронинг ҳисобида озиқ-овқат, йўлкира ва кундалик ҳаётий харажатлари учун камида 0,5 МҲТЭКМ (амалдаги кўрсаткич бўйича қарийб 680 минг сўм атрофида) кафолатланган дахлсиз қолдиқ сақланиб қолишини таъминлайди;

• Қарздорликни тўлиқ ечишнинг тақиқланиши: Банкларнинг мижоз ҳисобини бутунлай бўшатиб қўйиши қонунга зид хатти-ҳаракат деб баҳоланади.

Янги қоида қачондан кучга киради?

Марказий банк бошқарувининг мазкур қарори расмий кучга кириши бўйича аниқ муддат белгилаб қўйилган:

• Амалиётга киритиш муддати: Қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач тўлиқ амалга киритилади;

• Банкларга тайёргарлик вақти: Тижорат банклари ушбу уч ойлик давр ичида ўзларининг автоматлаштирилган дастурий таъминотлари ва биллинг тизимларини янги талабга мувофиқлаштириши, яъни 0,5 МҲТЭКМ миқдоридаги қолдиқ чекловини тизимга интеграция қилиши лозим бўлади.

Мазкур қарор аҳолининг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш, қарз олувчиларни кутилмаган молиявий тушкунлик ва оғир аҳволдан сақлаб қолишда муҳим аҳамият касб этади.