Ўзбекистонда тарихий янгилик: илк исломий банк лицензияси Open bank’га берилди

Ўзбекистонда исломий банк тизимини жорий этиш йўлида муҳим қадам ташланди. Марказий банк мамлакат тарихида биринчи марта исломий банк фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқини берувчи лицензияни Open bank акциядорлик жамиятига тақдим этди. Энди банк қонунчиликда белгиланган исломий молия операцияларини амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлди.

Марказий банк бошқарувининг 2026 йил 23 октябрдаги 28/1-сонли қарорига мувофиқ, Open bank’га 1-И-сонли лицензия берилди. Бу Ўзбекистонда исломий банк фаолияти учун расман тақдим этилган биринчи лицензия ҳисобланади. Бу ҳақда Марказий банк матбуот хизмати маълум қилди.

Мазкур воқеа мамлакат молия бозорида янги йўналишни ривожлантириш, аҳоли ва тадбиркорларга муқобил молиявий хизматларни таклиф этиш учун ҳуқуқий имкониятларни кенгайтиради.

Исломий банк оддий банкдан нимаси билан фарқ қилади?

Исломий молия тизими шариат тамойилларига мувофиқ ташкил этилади. Унинг муҳим хусусиятларидан бири — анъанавий фоизли қарзлашув ўрнига савдо, ижара, шерикчилик ва инвестицияга асосланган молиявий муносабатлардан фойдаланишдир.

Бундай тизимда молиявий операциялар белгиланган исломий молия стандартларига мувофиқ амалга оширилиши керак. Шу сабабли исломий банк фаолияти оддий банк хизматларига бошқача ёндашувни назарда тутади.

Ўзбекистоннинг «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги қонунида исломий молия операцияларининг ҳуқуқий асослари белгиланган. Қонуннинг 5¹-моддасида назарда тутилган операциялар Open bank’га берилган лицензия доирасига киради.

Қандай исломий молия операцияларини амалга ошириш мумкин?

Қонунчиликда исломий банклар учун бир нечта молиявий операция турлари назарда тутилган. Улар орасида қуйидагилар бор:

• Мушорака — томонларнинг шерикчилик асосида маблағ киритиши ва келишилган шартлар бўйича фойдани тақсимлашига асосланган молиялаштириш.

• Муробаҳа — товарни харид қилиб, келишилган устама билан мижозга бўлиб тўлаш шарти асосида сотиш.

• Ижара — мол-мулкни исломий молия тамойиллари асосида ижарага бериш; қонунда белгиланган ҳолларда сотиб олиш ҳуқуқи ҳам назарда тутилиши мумкин.

• Агентлик шартномаси асосидаги операциялар — маблағларни муайян ваколатлар ва келишилган шартлар асосида бошқариш ёки жалб этиш.

• Олдиндан тўловга асосланган молиялаштириш — қонунда белгиланган талабларга мувофиқ товар етказиб бериш билан боғлиқ операциялар.

• Қўшма фаолият ва инвестицияда иштирок этиш — шерикчилик ёки юридик шахсларнинг устав капиталида иштирок этиш орқали молиялаштириш.

Ушбу операцияларнинг ҳар бири муайян ҳуқуқий ва молиявий талабларга эга. Уларнинг амалий шартлари банк таклиф қиладиган маҳсулотлар, тегишли шартномалар ва амалдаги қонунчилик асосида белгиланади.

Бу янгилик аҳоли ва тадбиркорлар учун нимани англатади?

Исломий банк фаолияти учун биринчи лицензиянинг берилиши молия бозорида янги имкониятлар пайдо бўлиши учун асос яратади. Бундай хизматлар, айниқса, фоизли молиявий маҳсулотлардан фойдаланишни истамайдиган ёки шерикчилик ва савдога асосланган молиялаштириш моделларига қизиқадиган мижозлар учун аҳамиятли бўлиши мумкин.

Тадбиркорлар учун эса товарни бўлиб тўлаш асосида харид қилиш, шерикчиликда лойиҳаларни молиялаштириш ва ижарага асосланган молиявий ечимлар қизиқиш уйғотиши мумкин.

Бироқ лицензия берилганининг ўзи барча хизматлар дарҳол мижозларга таклиф этила бошланганини англатмайди. Аниқ маҳсулотлар, улардан фойдаланиш шартлари, тўловлар ва хизматларнинг ишга тушиш санаси банкнинг расмий эълонлари орқали маълум бўлади.

Ўзбекистонда исломий банк тизими қандай ривожланади?

Мамлакатда исломий молияни жорий этиш учун ҳуқуқий асослар аввалроқ ҳам шакллантирилган эди. 2026 йилда қабул қилинган қонунчилик ўзгаришлари исломий банклар ташкил этиш ва анъанавий банкларда исломий молия хизматларини йўлга қўйиш имкониятларини белгилади.

Open bank’га берилган биринчи лицензия ушбу жараённинг муҳим босқичи бўлди. Кейинги даврда янги хизматларнинг амалиётга татбиқ этилиши, банкларнинг техник ва ташкилий тайёргарлиги ҳамда исломий молия стандартларига риоя қилиниши соҳанинг ривожланишида муҳим аҳамият касб этади.

Шу билан бирга, мижозлар молиявий хизматдан фойдаланишдан олдин шартномаларни диққат билан ўрганиши, тўловлар ва мажбуриятларни тушуниши ҳамда банкнинг тегишли лицензиясини текшириши лозим.

Хулоса

Ўзбекистонда исломий банк фаолияти учун биринчи лицензиянинг берилиши мамлакат молия тизимида янги йўналишнинг расман бошланганини англатади. Open bank’га тақдим этилган 1-И-сонли лицензия қонунчиликда назарда тутилган исломий молия операцияларини амалга ошириш учун ҳуқуқий асос яратади.

Энди асосий эътибор янги хизматларнинг қай тарзда йўлга қўйилиши, аҳоли ва тадбиркорларга қандай шартлар таклиф этилиши ҳамда ушбу молиявий моделнинг мамлакат бозорида қандай ўрин эгаллашига қаратилади.