Цюрихдаги Швейцария олий техника мактаби (ЭТ Зурич) тадқиқотчилари ўн йиллар давомида имконсиз деб ҳисобланган натижага эришганликларини маълум қилишди: улар исботланиши мумкин бўлган мукаммал тасодифий сонлар кетма-кетлигини яратишди. Бир қарашда бу оддий вазифа бўлиб туюлса-да, амалда ҳатто энг сифатли ўйин суяклари, тангалар ва замонавий тасодифий сонлар генераторлари ҳам бироз ноаниқликка эга бўлади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
Физиклар Ренато Реннер ва Андреас Валлрафф бошчилигидаги жамоа бу муаммони ҳал қилиш учун "тасодифийликни кучайтириш" (рандомнесс амплификатион) усулини таклиф қилишди. Тажриба учун деярли мутлақ нол ҳароратгача совитилган ва 30 метрлик узатиш линияси билан боғланган иккита ўта ўтказувчан квант битидан (кубит) фойдаланилди. Кубитлар квант чалкашлиги ҳолатида бўлиб, бунда бир объектни ўлшаш натижаси дарҳол иккинчиси билан боғланади.
Ишнинг асосий элементи Белл тестининг такомиллаштирилган версиясидир. Ушбу тажриба натижалар яширин классик омиллар билан эмас, балки тизимнинг ҳақиқий квант табиати билан белгиланишини текшириш имконини беради. Тадқиқотчилар ўлчаш усулини танлаш учун атайлаб номукаммал генераторлардан фойдаланишган бўлса-да, махсус алгоритм олинган маълумотларни қайта ишлаб, улардан математик жиҳатдан идеал тасодифийликни ажратиб олди.
Реннернинг сўзларига кўра, энди олимлар нафақат тасодифий сонларни яратишлари, балки уларнинг тасодифийлигини физик нуқтаи назардан тасдиқлашлари ҳам мумкин. Бу шунчаки статистик яқинлашиш эмас, балки келажакда қандай таҳлил усуллари ишлаб чиқилишидан қатъи назар, ўзининг тасодифийлик хусусиятини йўқотмайдиган натижадир.
Ушбу кашфиётнинг амалий аҳамияти жуда катта. Замонавий шифрлаш тизимлари, рақамли имзолар, криптовалюталар ва блокчейнлар тасодифий сонлар сифатига таянади. Агар тасодифийлик манбасида заррача башорат қилинадиган ҳолат бўлса, бу бутун хавфсизлик тизимини заифлаштиради. Муаллифлар ўз ишланмаларини атом соатларига қиёслашмоқда: агар атом соатлари вақт ўлчови стандарти бўлса, квант генераторлари келажак рақамли инфратузилмаси учун тасодифийлик стандарти бўлади.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
