2025 yil Xitoy uchun demografik frontda og‘ir signal bo‘ldi: mamlakatda tug‘ilish darajasi mutlaq tarixiy minimumga tushdi. XXR Davlat statistika boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, aholi soni ketma-ket to‘rtinchi yil qisqarib, 1 milliard 404 million kishini tashkil etdi. Ya’ni, ulkan mamlakatda ham odamlar soni “o‘zi-o‘zidan” ko‘payib ketmaydi — demografiya ham iqtisod kabi hisob-kitobni yaxshi ko‘radi.
Rasmiy raqamlar shunday: 2025 yil davomida Xitoyda 7,92 million chaqaloq dunyoga kelgan, 11,31 million kishi vafot etgan. Natijada mamlakat aholisi bir yil ichida 3,39 million kishiga kamaygan. Boshqacha aytganda, tug‘ilish va o‘lim o‘rtasidagi farq manfiy tomonga o‘tib, umumiy dinamika “qisqarish” rejimini davom ettirgan.
Ko‘rsatkichlar ham vaziyatning qay darajada jiddiy ekanini ochiq aytadi: har ming aholiga tug‘ilish 5,63 nafarni, o‘lim esa 8,04 nafarni tashkil etgan. CNN ta’kidlaganidek, 2025 yil yakunlari bo‘yicha bu natija — Xitoy tarixidagi eng past tug‘ilish darajasi sifatida qayd etildi. Ilgari rekord darajada past ko‘rsatkich 2023 yilda — har ming kishiga 6,39 tug‘ilish bo‘lgan edi. 2024-yilda qisqa muddatli o‘sish kuzatilgani aytiladi, lekin yangi ma’lumotlar u barqaror trend emas, istisno bo‘lganini ko‘rsatmoqda.
Mutaxassislar fikricha, pasayish bir kunda paydo bo‘lgan “kayfiyat” emas: 2016 yildan buyon tug‘ilish izchil ravishda pastlab bormoqda. Davlat tomonidan rag‘batlantiruvchi choralar — soliq imtiyozlari, bolali oilalar uchun subsidiyalar, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash dasturlari — ishga tushirilgan bo‘lsa-da, demografik inqirozni tezda to‘xtatish hali-hanuz mushkul bo‘lib turibdi. Chunki bu muammo faqat pul bilan emas, turmush tarzi, ish-hayot balansi, turar joy narxi, ta’lim va bola boqish xarajatlari kabi omillar bilan ham bog‘liq.
CNN ma’lumotlariga ko‘ra, o‘n yillab amal qilgan “bir oila — bir bola” siyosati ortidan paydo bo‘lgan oqibatlarni qisqa fursatda bartaraf etish juda qiyin. Ekspertlar aholining qarishi tezlashishi, mehnat resurslari qisqarishi va iqtisodiy o‘sish sur’atlariga salbiy bosim kuchayishidan xavotir bildirmoqda. Demografiya — bu faqat “nechta bola tug‘ildi?” degan savol emas; u kelajakdagi ishchi kuchi, bozor hajmi, ijtimoiy xarajatlar va davlatning umumiy barqarorligiga ham ta’sir qiladi.
Bir narsa aniq: Xitoy uchun keyingi yillarda demografik siyosat “qo‘shimcha band” emas, markaziy kun tartibiga aylanadi. Agar rag‘batlantirish mexanizmlari odamlar hayotida haqiqiy yengillik yarata olsa — ya’ni bola tarbiyasi va oila qurishni qiyin emas, tabiiy tanlovga aylantirsa — tendensiyani sekinlashtirish imkoni paydo bo‘ladi. Hozircha esa raqamlar shunchaki gap emas: ular kelajakning qattiq, lekin juda aniq ogohlantirishi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
