“Voyager” zondlari 50 ming darajalik “plazma devori”ga duch keldi — olimlarni nima hayratga soldi?

Qariyb yarim asr muqaddam fazoga uchirilgan NASA'ning afsonaviy «Voyager-1» va «Voyager-2» kosmik apparatlari Quyosh tizimining chekka sarhadlarida kutilmagan hodisani qayd etdi. Nufuzli iflscience.com ilmiy portalining ma’lum qilishicha, tadqiqot zondlari yulduzlararo bo‘shliq ostonasida kutilganidan ikki baravar yuqori — 30 000 dan 50 000 Kelvingacha bo‘lgan (Selsiy shkalasida ham deyarli bir xil) aqlbovar qilmas haroratga duch kelgan.

Geliopauza va yulduzlararo bo‘shliq to‘qnashuvi

Quyosh shamoli va yulduzlararo muhitning o‘zaro kurashi chegarasida murakkab jarayonlar kechmoqda:

• «Plazma devori» nima o‘zi?: Bu qattiq to‘siq emas, balki Quyosh tarqatadigan zaryadlangan zarralar oqimi (geliosfera) yulduzlararo muhit bilan to‘qnashadigan o‘tish hududi — geliopauzadir;

• Kutilganidan karrasiga issiq: Nazariy hisob-kitoblar chegara ortidagi harorat 15 000 – 30 000 Kelvin atrofida bo‘lishini ko‘rsatgan edi. Biroq «Voyager-2» uskunalari qayd etgan 30 000 – 50 000 daraja olimlarning ilmiy farazlarini butkul yangilab yubordi;

• O‘tish hududi va keskin o‘zgarish: Geliopauza ostonasida kengligi 1,5 astronomik birlikka (Yer bilan Quyosh orasidagi masofadan kattaroq) teng o‘ziga xos bufer zona mavjud. U yerda plazma oqimi sekinlashadi, harorat ko‘tariladi va uning zichligi bir kundan ham kamroq vaqt ichida keskin o‘zgarib turadi.

Nega 50 ming darajada apparatlar yonib ketmadi? Fizika jumbog‘i

Kosmik zondlarning bunday dahshatli haroratda buzilib yoki erib ketmagani fundamental fizika qonunlari bilan izohlanadi:

• Harorat va issiqlik farqi: Ochiq koinot sharoitida yuqori harorat odatdagi issiqlik ta’sirini emas, balki alohida zarralarning favqulodda yuqori kinetik harakat energiyasini anglatadi;

• Zarralar siyrakligi: Yulduzlararo plazma nihoyatda siyrak va tarqoq holatda bo‘lgani sababli, u yerdagi zarralar soni apparat korpusiga real issiqlik o‘tkazish uchun umuman yetarli emas;

• To‘siqsiz parvoz: Aynan ana shu ulkan bo‘shliq tufayli «Voyager» zondlari ushbu «olovli to‘siq»dan hech qanday shikastsiz o‘tib, o‘z safarini bemalol davom ettirdi.

Yarim asrlik missiya: Yangi kashfiyotlar sari qadam

Tarixiy apparatlar hozir ham insoniyatga noma’lum bo‘lgan hududlardan muhim ilmiy signallarni uzatmoqda:

• Tarixiy marra: «Voyager-1» ushbu sarhadni 2012 yilda, «Voyager-2» esa 2018 yilda kesib o‘tib, insoniyat yaratgan va yulduzlararo bo‘shliqqa chiqqan ilk qurilmalarga aylangan edi;

• Kutilmagan magnit maydoni: «Voyager-2» yulduzlararo makondagi magnit maydoni yo‘nalishi Quyosh hukmron bo‘lgan ichki zonadagi yo‘nalish bilan deyarli bir xil ekanini aniqladi va bu soha mutaxassislari uchun yana bir sirli topishmoqqa aylandi;

• Uzluksiz ma’lumot: Zondlar bugungi kunda ham to‘xtamasdan, yulduzlararo plazma zichligi va ochiq galaktik muhit parametrlari bo‘yicha bebaho ilmiy dalillarni Yerga yubormoqda.

Sizningcha, 1970 yillarda yaratilgan va qariyb yarim asrdan beri ishlayotgan bunday apparatlarning koinot qa’ridan ma’lumot uzatishi insoniyat muhandisligining cho‘qqisi emasmi? Quyosh tizimidan tashqarida bizni yana qanday hayratlanarli sirlar kutmoqda? O‘z fikrlaringizni izohlarda qoldiring!