Nikol Pashinyan Gyumridagi 102-sonli Rossiya harbiy bazasi bo‘yicha keskin shart qo‘ydi

Janubiy Kavkaz mintaqasi va MDH makonida geosiyosiy muvozanatni tubdan o‘zgartirib yuborishi mumkin bo‘lgan shov-shuvli siyosiy bahs yuzaga keldi. Armaniston Bosh vaziri Nikol Pashinyan jurnalistlar qarshisida chiqish qilib, mamlakat hududidagi (Gyumri shahrida joylashgan) Rossiyaning 102-sonli harbiy bazasi bo‘yicha misli ko‘rilmagan darajada qat’iy va ochiq bayonot bilan chiqdi. «Biz bu masalani ko‘tarmadik, chunki Rossiya bizga do‘st mamlakat. Ammo bizga Rossiya bazasi kerak emas! Agar ular xohlashsa, bazani ertagayoq olib chiqib ketishlari mumkin. Agar uni qoldirishni istashsa, biz o‘zimizga kerak bo‘lmagan narsaning Armanistonda bo‘lib turish shartlarini qayta muhokama qilishga tayyormiz! Bu pozitsiyada nima tushunarsiz?» — deya qat’iy ta’kidladi Armaniston hukumati rahbari.

Pashinyan o‘z fikrini davom ettirib, 2022 yil sentyabridagi chegara to‘qnashuvlari Rossiya harbiy ishtiroki Armaniston xavfsizligiga hech narsa qo‘shmasligini amalda ko‘rsatib qo‘yganini uqtirdi. Ushbu keskin bayonotlar Shanxay hamkorlik tashkilotining (SHHT) Bishkekdagi sammitidan so‘ng start oldi: Rossiya Prezidenti Vladimir Putin agar baza kerak bo‘lmasa, Moskva «ertagayoq ketishi» va hech narsani majburlab tanglamasligini aytgan bo‘lsa, RF TIV rasmiysi Mariya Zaxarova Gyumridagi baza butun Janubiy Kavkaz xavfsizligining ustuni ekani va unga muqobil yo‘qligini bayon qilgan edi.

Xo‘sh, Pashinyan Rossiya bazasini chiqarib yuborish sari dadil qadam tashlaydimi, Yerevanning bu ritorikasi ortida qanday G‘arb kafolatlari yotibdi va Rossiya Janubiy Kavkazdagi so‘nggi mustahkam qal’asini boy bermoqdami?

«Xavfsizligimizga hech narsa qo‘shmaydi»: Pashinyanning 4 ta asosiy da’vosi

Armaniston Bosh vaziri tomonidan ochiqlangan muhim pozitsiyalar:

• «Bizga baza kerak emas»: Pashinyan Armaniston rasmiy ravishda 102-harbiy bazani olib chiqish jarayonini boshlamagan bo‘lsa-da, Yerevan ushbu kontingentga hech qanday hayotiy zarurat sezmayotganini ro‘y-rost aytdi;

• «Xohlashsa ertagayoq ketsin»: Agar Moskva bazani olib chiqib ketishga qaror qilsa, rasmiy Yerevan bunga aslo to‘sqinlik qilmasligi va e’tiroz bildirmasligini ma’lum qildi;

• Shartlarni qayta ko‘rib chiqish talabi: Agar Rossiya o‘z bazasini Armanistonda saqlab qolishni xohlasa, Yerevan «o‘zi uchun keraksiz bo‘lgan ushbu obyektning mamlakatda turish shartlarini» yangidan, boshqa talablar asosida muhokama qilishga tayyor;

• 2022 yil sentyabr sabog‘i: Bosh vazir 2022 yil sentyabridagi Ozarbayjon bilan kechgan keskin harbiy voqealarni misol qilib ko‘rsatib, Rossiya bazasi va KXSHT Armaniston chegaralarini himoya qilolmaganini ochiq yuzga soldi.

Moskvaning javobi: Putinning ogohlantirishi va Zaxarovaning bayonoti

Kreml va RF Tashqi ishlar vazirligining ushbu bahs bo‘yicha rasmiy munosabati:

• Vladimir Putinning Bishkekdagi pozitsiyasi: RF Prezidenti 1 sentyabr kuni SHHT sammiti yakunlari bo‘yicha matbuot anjumanida Rossiya hech kimga o‘z harbiy ishtirokini majburlamasligini va agar Armaniston talab qilsa, Rossiya kuchlari «ertagayoq chiqib ketishi mumkinligi»ni bildirgan edi;

• Zaxarovaning «xavfsizlik ustuni» ta’rifi: RF TIV rasmiy vakili Mariya Zaxarova Moskva kelishuvlarga qat’iy amal qilishini ta’kidlab, 102-baza Armaniston va Janubiy Kavkaz barqarorligining asosiy ustuni ekanini uqtirdi;

• Muqobilning yo‘qligi: Rossiya diplomatiyasi Gyumridagi harbiy bazaga bugungi kunda hech qanday real va samarali muqobil kuch ko‘rinmayotganini eslatib o‘tdi.

Geosiyosiy burilish: Kavkazdan chekinish boshlanadimi?

Xalqaro ekspertlar va siyosatshunoslarning ushbu to‘qnashuv bo‘yicha tahliliy xulosalari:

• KXSHTdan uzilish jarayoni: Armanistonning KXSHTdagi ishtirokini amalda muzlatib qo‘yishi va endilikda Gyumridagi bazaga «keraksiz» maqomini berishi Yerevanning Rossiya harbiy orbitasidan butunlay chiqib ketayotganidan dalolat beradi;

• G‘arb va Yevropa Ittifoqi tomon qadam: Pashinyan ma’muriyati xavfsizlik masalalarida Fransiya, AQSH va Yevropa kuzatuvchilariga ko‘proq tayanishga intilmoqda;

• Mintaqaviy zaiflashuv: Agar Rossiyaning 102-bazasi Armanistondan chiqarilsa, bu Moskvaning Kavkazdagi o‘nlab yillar davomida shakllangan harbiy ta’sirining to‘liq tugashiga olib kelishi mumkin.

Nikol Pashinyan va Kreml o‘rtasidagi ushbu ochiq diplomatik demarsh Janubiy Kavkaz yangi geosiyosiy konfiguratsiyaga kirib borayotganini va Armaniston-Rossiya munosabatlari tarixiy sinov davrini boshidan kechirayotganini ko‘rsatmoqda.

Sizningcha, Rossiya Armaniston talabi bilan Gyumridagi harbiy bazasini haqiqatan ham olib chiqib ketadimi yoki ikki tomon yangi shartlar bo‘yicha kelishuvga erisha oladimi? Rossiya harbiy kontingentining chiqarilishi Armaniston xavfsizligini mustahkamlaydimi yoki mintaqani yangi nizolar girdobiga tortadimi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Janubiy Kavkazdagi ushbu tarixiy voqealar tahlilini barcha siyosat ixlosmandlari hamda do‘stlaringizga ulashing!