Kuzgi tengkunlik yaqinlashdi: 23 sentyabrdan tunlar uzaya boshlaydi
QisqachaAI yordamida tayyorlanganKo‘rsatish
- 23 sentyabr kuni Toshkent vaqti bilan soat 05:05 da kuzgi tengkunlik ro‘y beradi, bu vaqtda Quyosh markazi Yer ekvatori tekisligidan o‘tadi va Shimoliy yarim sharda astronomik kuz boshlanadi.
- Shundan so‘ng kunlar qisqarib, tunlar uzaya boshlaydi, bu jarayon dekabr oyidagi qishki quyosh turishigacha davom etadi.
- Tengkunlik nomi kun va tunning mutlaqo 12 soatdan bo‘lishini anglatmaydi, chunki atmosfera refraksiyasi va Quyosh diskining yuqori qismi ko‘rinishi hisobga olinadi.
Tabiatda muhim astronomik burilish sodir bo‘lmoqda: 23 sentyabr kuni Quyosh ekvator tekisligini kesib o‘tadi va Shimoliy yarim sharda astronomik kuz boshlanadi. Shundan keyin kunlar qisqarib, tunlar asta-sekin uzayadi.
Ko‘pchilik 22 sentyabrni «kun va tun tenglashadigan kun» deb biladi. Ammo 2026 yilda Toshkent vaqti bilan kuzgi tengkunlik 23 sentyabr soat 05:05 da ro‘y beradi. Aynan shu lahzada Quyosh markazi Yer ekvatori tekisligidan o‘tadi.
«Equinox» nima degani?
«Equinox» atamasi lotincha aequus — «teng» va nox — «tun» so‘zlaridan kelib chiqqan.
Tengkunlik yiliga ikki marta — mart va sentyabr oylarida sodir bo‘ladi. Martda Shimoliy yarim sharda bahor, sentyabrda esa kuzgi tengkunlik yuz beradi.
Kuzgi tengkunlik vaqtida Quyosh osmon ekvatorini shimoldan janubga kesib o‘tadi. Shundan so‘ng Shimoliy yarim sharda Quyosh osmonda kun sayin pastroq trayektoriya bo‘ylab harakat qila boshlaydi va kunduzgi yorug‘lik davomiyligi qisqaradi.
Nega kun va tun aynan 12 soatdan bo‘lmaydi?
«Tengkunlik» nomi kun va tun mutlaqo 12 soatdan bo‘lishini anglatmaydi.
Aslida Quyosh chiqishi va botishi atmosfera refraksiyasi hamda Quyosh diskining markazi emas, uning yuqori qismi ko‘rinishi bilan hisoblanishi sababli kunduzgi yorug‘lik vaqti ko‘p joylarda 12 soatdan biroz uzoqroq bo‘ladi.
Masalan, 22 sentyabr kuni Toshkentda kunduzgi yorug‘lik taxminan 12 soat 11 daqiqani tashkil etadi. 23 sentyabrdan esa kun davomiyligi yana qisqara boshlaydi.
Ertadan nimalar o‘zgaradi?
Kuzgi tengkunlikdan keyin Shimoliy yarim sharda kunlar qisqarishda, tunlar esa uzayishda davom etadi.
Toshkentda 22 sentyabr kuni Quyosh taxminan 06:10 da chiqib, 18:20 da botadi. 23 sentyabrda esa kunduzgi yorug‘lik davomiyligi taxminan 12 soat 8 daqiqaga tushadi. Keyingi kunlarda bu farq yanada ortib boradi.
Bu jarayon dekabr oyidagi qishki quyosh turishigacha davom etadi. Shundan keyin kunlar yana asta-sekin uzaya boshlaydi.
Tabiatdagi katta o‘zgarishning astronomik boshlanishi
Tengkunlik — shunchaki kalendardagi sana emas. U Yerning Quyosh atrofidagi harakati va sayyoramiz o‘qining og‘maligi bilan bog‘liq muhim astronomik hodisadir.
Shu bois 23 sentyabr 2026 yilda Shimoliy yarim shar uchun astronomik kuzning boshlanish nuqtasi hisoblanadi.
Demak, bugun — tengkunlik arafasi. Erta tongdan esa tabiatning yana bir tanish qonuniyati namoyon bo‘ladi: kunlar qisqaradi, tunlar esa uzaya boshlaydi.
Izohlar 0
…