АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши бошланганидан бери энергия ташувчилар бозорида “қизиш” сезиларли кучайди. Айниқса, Ҳўрмуз бўғози атрофидаги хавфлар ва нефть оқимларига бўлган хавотирлар фонида нархлар юқорилаб, кўп давлатлар учун энергия хавфсизлиги яна биринчи ўринга чиқди. Ана шундай вазиятда Россия Европа мамлакатларига нефть ва газ етказиб беришни қайта йўлга қўйишга тайёр эканини билдирмоқда.
Россия президенти Владимир Путин 9 март, душанба куни ҳукумат йиғилишида бу масалага алоҳида тўхталиб ўтди. Унинг айтишича, етказиб беришни қайта тиклашнинг асосий шарти — Москвага нисбатан сиёсий босим ўтказилмайдиган, узоқ муддатли ва барқарор ҳамкорлик муҳити яратилиши.
Кремл раҳбари Эрон томонидан Ҳўрмуз бўғозининг тўсиб қўйилиши ва шу орқали нефть бозоридаги силкинишлар ҳақида гапирар экан, Европага мурожаат мазмунида шундай деди: агар европалик компаниялар ва харидорлар “йўналишини ўзгартиришга қарор қилса” ҳамда Россия билан “сиёсий конъюнктурадан холи, сиёсий ҳолат таъсиридан озод, узоқ муддатли, барқарор қўшма иш”ни таъминласа — “марҳамат”.
Путин, шунингдек, Россия европаликлар билан ишлашдан ҳеч қачон юз ўгирмаганини таъкидлади. Бироқ Москва учун Европадан аниқ “сигналлар” керак: ҳақиқатан ҳам ҳамкорликка тайёрмисиз, у узоққа борадими ва энг муҳими — барқарорлик ҳамда мустаҳкамлик кафолатланадими?
Шу билан бирга, Путин ҳукуматга вазифа қўйганини ҳам айтди: Россия энергия ташувчиларини Европага етказиб бериш мақсадга мувофиқми ёки йўқми — шунга баҳо бериш ва Европа “намойишкорона эшикни ёпиб қўйиши”ни кутиб ўтирмаслик. Ҳозирги вазиятда Россия нефтини асосан Осиё-Тинч океани минтақаси давлатларига, шунингдек Венгрия ва Словакияга етказиб бериши қайд этилди.
Нархлар ҳақида ҳам диққатга лойиқ жиҳат бор: шу куни олдинроқ нефть баҳоси қарийб тўрт йил ичида биринчи марта бир баррел учун 100 АҚШ долларидан (ҳисоб-китобда тахминан 86 евро) ошиб кетгани айтилди. Нархлар ўсиши фонида G7 давлатлари молия вазирлари нефть захираларидан фойдаланиш вариантини муҳокама қилиб, умумий позицияда келишиб олгани ҳам маълум қилинди.
Эслатиб ўтиш керак, Россиянинг Европа мамлакатларига энергия ташувчилар етказиб бериши Россиянинг Украинага қарши кенг кўламли босқини бошланганидан кейин Европа Иттифоқининг санкциялар пакетлари доирасида босқичма-босқич энг минимал даражага туширилган эди.
Қисқаси, энергия бозоридаги кескинлик ва нархлар ошиши фонида Россия “қайтиш” имконини кўряпти, аммо шартни ҳам очиқ қўйяпти: сиёсат аралашмайдиган, барқарор ва узоқ муддатли келишув бўлсин. Энди эса савол Европада: бу чақириққа жавоб қандай бўлади?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
