Форс кўрфази давлатлари АҚШнинг хавфсизлик кафолатларидан ҳафсаласи пир бўлди

Яқин Шарқ геосиёсий саҳнасида АҚШ ва унинг анъанавий араб иттифоқчилари ўртасидаги кўп йиллик стратегик шериклик тубдан дарз кетмоқда. АҚШнинг нуфузли «Time» журнали эълон қилган шов-шувли таҳлилий мақолада ёзилишича, Форс кўрфазининг етакчи монархиялари Вашингтоннинг хавфсизлик бўйича берган кафолатлари ва ҳарбий салоҳиятига жиддий шубҳа билан қарай бошлади. Минтақа давлатлари Оқ уйнинг Исроилни очиқ қўллаб-қувватлаб можарога киргани, бироқ унинг оғир оқибатларини бартараф эта олмаганидан қаттиқ ҳайратда. Араб пойтахтларида Вашингтон Эронга нисбатан изчил, тизимли ва самарали стратегияни аллақачон бой берган, деган қатъий хулоса шаклланган.

Ҳарбий мақсадларнинг деярли ҳар ҳафта ўзгариши, Эрон Ўрмуз бўғозини тўсиб қўйган бир вазиятда эса АҚШ маъмуриятининг можародан тезроқ қочиб чиқишга шошилиши араб иттифоқчиларида жиддий норозилик уйғотди. Улар ўзларини ҳеч қандай огоҳлантиришсиз, маслаҳатсиз ва мудофаа воситаларисиз катта уруш домига тортиб кетилгандек ҳис қилишмоқда. Бунинг ортидан Қатар, Ўмон, ҳатто дастлаб қатъий позицияда бўлган Баҳрайн ва Кувайт ҳам Вашингтонга босим ўтказиб, Эрон билан тўқнашиш ўрнига шошилинч тинчликка эришиш сиёсатига қайтди.

Хўш, Вашингтоннинг Яқин Шарқдаги нуфузи нега бу даражада пасайди, кўрфаз монархлари нега АҚШга ишонишдан воз кечмоқда ва бу бурилиш нефть дунёсидаги кучлар нисбатини қандай ўзгартиради?

«Огоҳлантиришсиз ва ҳимоясиз»: Араб давлатларининг Вашингтонга эътирози

«Time» нашри очиқлаган таҳлиллар ва иттифоқчиларнинг ҳафсаласи пир бўлиш сабаблари:

• Оқибатларни жиловлай олмаслик: Кўрфаз мамлакатлари АҚШнинг Исроил манфаатлари йўлида тўғридан-тўғри можарога аралашиб, бироқ бунинг ортидан келиб чиққан геосиёсий ва хавфсизлик инқирозини назорат қилолмай қолганидан шокка тушди;

• Эрон бўйича изчил стратегиянинг йўқлиги: Араб етакчилари бир неча ойдан бери Оқ уйнинг Теҳронга нисбатан на аниқ режаси, на таъсирчан босим механизми қолмаганини таъкидлаб келмоқда;

• Ҳар ҳафта ўзгараётган мақсадлар: Нашрда келтирилишича, Вашингтоннинг ҳарбий-сиёсий мақсадлари тинимсиз ўзгариб турди, Эрон муҳим савдо томири бўлган Ўрмуз бўғозини тўсиб қўйган паллада эса АҚШ можародан чиқиб кетишга шошилди;

• Хиёнат ҳисси: Ушбу хатти-ҳаракатлар кўрфаз давлатларида ўзларини ҳеч бир маслаҳатсиз ва реал хавфсизлик чораларисиз катта хавф остида ёлғиз қолдирилган деган қарашни мустаҳкамлади.

Қаршилик ўрнига деэскалация: Минтақа сиёсатининг кескин ўзгариши

Юзага келган ишончсизлик фонида Форс кўрфази пойтахтлари мустақил қадамлар ташламоқда:

• Аввалги нейтрал сиёсатга қайтиш: Араб давлатлари АҚШга кўр-кўрона эргашишдан воз кечиб, Эрон билан очиқ тўқнашув ўрнига яна босиқлик, муроса ва кескинликни юмшатиш (деэскалация) йўлини танлади;

• Қатар ва Ўмоннинг тинчлик босими: Доҳа ва Масқат расмийлари Вашингтонга қаттиқ босим ўтказиб, минтақани янада вайрон қилувчи ҳарбий ҳаракатларни дарҳол тўхтатиш ва тинчлик битими тузишни талаб қилди;

• Кувайт ва Баҳрайннинг чекиниши: Ҳарбий қарама-қаршиликни давом эттириш тарафдори бўлган Кувайт ва Баҳрайн ҳам охир-оқибат АҚШга ишонч йўқолгач, кўрфаздаги умумий тинчлик позициясини қўллаб-қувватлашга мажбур бўлди.

АҚШнинг Яқин Шарқдаги гегемониясига якун ясаляптими?

Глобал муносабатлар ва энергетика хавфсизлиги истиқболлари:

• Муқобил шериклар қидируви: Америка ҳимоясига бўлган шубҳа кўрфаз монархияларини ўз хавфсизлигини таъминлаш учун Хитой ва Россия каби бошқа йирик давлатлар билан алоқаларни чуқурлаштиришга ундамоқда;

• Энергетика хавфсизлигининг янги қоидалари: Ўрмуз бўғози ва нефть йўлларининг хавфсизлиги эндиликда АҚШ кўмаги орқали эмас, балки араб давлатлари ва Теҳрон ўртасидаги тўғридан-тўғри дипломатик мулоқотлар асосида ҳал этилиши эҳтимоли кучаймоқда;

• Вашингтоннинг заифлашган таъсири: Бутун минтақа бўйлаб юз берган мазкур дипломатик ўзгаришлар АҚШнинг Яқин Шарқдаги бир неча ўн йиллик сўзсиз етакчилиги ва хавфсизлик кафили мақомига кучли зарба берди.

Кўрфаз мамлакатларининг Вашингтон хавфсизлик кафолатларидан ҳафсаласи пир бўлиши Яқин Шарқда ташқи кучлар таъсиридан холи бўлган янги геосиёсий мувозанат шаклланаётганининг яққол далилидир.

Сизнингча, АҚШ ҳақиқатан ҳам ўзининг кўп йиллик иттифоқчилари бўлган араб давлатларини Эрон қаршисида ёлғиз ташлаб кетдими ёки Вашингтон шунчаки катта урушга киришдан қочдими? Эндиликда кўрфаз мамлакатлари ўз хавфсизлигини сақлаш учун Пекин ва Москва билан яқинлаша оладими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон сиёсатининг ушбу тарихий бурилиши ҳақидаги муҳим мақолани барча дўстларингиз ҳамда халқаро воқеалар кузатувчиларига улашинг!