Грузия Давлат хавфсизлик хизматининг собиқ раҳбари Григол Лилуашвили 13 йилга қамалди

Постсовет ҳудудида махсус хизматлар ва давлат хавфсизлиги тизимидаги энг шов-шувли, йирик сиёсий-коррупцион детектив ўз якунига етди. Грузия Давлат хавфсизлик хизматини (ДХХ / СГБ) 5 йилдан зиёд вақт давомида бошқарган собиқ раҳбар Григол Лилуашвили суд ҳукми билан 13 йил муддатга озодликдан маҳрум этилди. Тбилиси суди уни ўта йирик миқдордаги пора олиш билан боғлиқ тўртта оғир жиноий эпизод бўйича тўлиқ айбдор деб топди. Мазкур модда бўйича қонунчиликда 11 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум этиш жазоси назарда тутилган бўлиб, суд унга деярли энг юқори жазо муддатини тайинлади.

Лилуашвилининг ўзи тергов ва суд жараёнида айбини мутлақо тан олмади, унинг адвокатлари эса тўлиқ оқлов ҳукмини талаб қилиб чиққан эди. 2019 йил октябридан 2025 йил апрелигача мамлакатнинг энг ёпиқ ва қудратли идорасига бошчилик қилган собиқ амалдор истеъфога чиққанидан бир неча ой ўтиб — 2025 йилнинг декабрида шов-шувли тарзда ҳибсга олинганди. Тергов очиқлаган тафсилотлар эса жамоатчиликни ҳақиқий шок ҳолатига туширди: шамол электр станциялари қурилиши, гафикация тендерлари, халқаро фирибгарликка ихтисослашган «колл-марказлар»га ҳомийлик қилиш ва ҳатто болалар боғчалари учун харидлардан улуш олишгача бўлган кирдикорлар фош бўлди.

Хўш, давлат хавфсизлигининг собиқ генерал-бошлиғи қандай қилиб жиноий тармоқлар «криша»сига айланди, тергов унинг миллионлаб долларлик коррупцион схемаларини қандай исботлади ва бу қамоқ ҳукми Грузия сиёсий элитаси учун нимани англатади?

«Миллионлаб доллар ва ларилик 4 та оғир эпизод»: Суд нималарни исботлади?

Григол Лилуашвилига нисбатан очилган жиноят ишидаги асосий коррупцион далиллар:

• Турк инвесторидан 1 миллион доллар (2022 йил октябрь): Туркиялик инвестор Чағатой Улькердан шамол электр станциялари қурилиши лойиҳасини лобби қилиш эвазига ўша пайтдаги Иқтисодиёт ва барқарор ривожланиш вазирининг биринчи ўринбосари Ромео Микаутадзе воситачилигида 1 000 000 доллар пора олинган;

• Газлаштириш тендерлари учун 1,5 миллион лари (2022 йил февраль): «Экспресс-сервис 2008» компанияси таъсисчиси Георгий Хажалиядан давлат газлаштириш тендерларида ғалабани таъминлаб бериш эвазига (яна Ромео Микаутадзе орқали) 1,5 миллион лари пора ундирилган;

• Халқаро фирибгар «колл-марказлар»дан $1 365 000 улуш (2021–2023 йиллар): Одамларни чув тушириш билан шуғулланувчи ноқонуний колл-марказларга расмий даражада раҳнамолик («кришевание») қилганлик учун собиқ ДХХ раҳбари ўз қариндоши Сандро Лилуашвили кўмагида нақ 1 миллион 365 минг долларни чўнтакка урган;

• Болалар боғчалари бюджетидан «откат»лар: Тбилиси мэриясининг Болалар ясли-боғчаларини бошқариш агентлигининг собиқ директори Каха Гванцеладзени ҳимоя қилиб келган. Прокуратуранинг аниқлик киритишича, боғча харидлари билан боғлиқ ушбу жиноий гуруҳ 2018–2023 йиллар давомида пора сифатида жами 5 325 943 лари ўзлаштирган.

Ҳокимият чўққисидан панжара ортигача: Лилуашвилининг 5 йиллик фаолияти

Махсус хизматлар раҳбарининг қисмат йўли ва ҳибсга олиниши:

• 5 йиллик чексиз қудрат: 2019 йил 17 октябрдан 2025 йил 2 апрелгача мамлакат Давлат хавфсизлик хизматини бошқарган Лилуашвили давлатнинг энг махфий ахборотлари ва таъсир дастакларига эга бўлган шахс эди;

• Истеъфо ва тўсатдан қўлга олиш: Ваколатлари якунланганидан саноқли ойлар ўтиб, 2025 йилнинг декабрь ойи охирида унга қарши жиноий иш қўзғатилди ва у ҳибсга олинди;

• Айбни тан олмаслик ва оқлов талаби: Суд давомида собиқ амалдор барча айбловларни рад этиб, сиёсий қасос сифатида баҳолашга уринди, бироқ прокуратура тақдим этган банк ўтказмалари, гувоҳликлар ва далиллар суд учун етарли бўлди.

Ҳуқуқий ва сиёсий сабоқлар: Давлат тизимида коррупцияга қарши зарба

Мутахассисларнинг ушбу 13 йиллик жазо бўйича таҳлилий хулосалари:

• «Криша» тушунчасига чек қўйилиши: Махсус хизматларнинг фирибгар колл-марказлар ва бизнес устидан ноқонуний назорат ўрнатиши бутун дунёда қораланмоқда, ушбу суд ҳукми эса бундай схемаларга берилган қатъий жавоб бўлди;

• Давлат харидларидаги назоратсизлик фош бўлди: Ҳатто мактабгача таълим ва болалар таъминоти учун ажратилган бюджет маблағларининг ҳам миллионлаб лари миқдорида талон-торож қилингани жамоатчилик назоратини кескин кучайтириш зарурлигини кўрсатди;

• Ҳеч ким дахлсиз эмас: Давлатнинг энг қудратли идораси раҳбарининг ҳам 13 йилга озодликдан маҳрум этилиши мансабдор шахсларга нисбатан жазонинг муқаррарлигини кўрсатувчи муҳим прецедентга айланди.

Григол Лилуашвилига ўқилган ушбу 13 йиллик қамоқ ҳукми давлат ваколатларини шахсий бойлик орттириш ва фирибгарлик манфаатларига бўйсундириш ҳар қандай юқори мартабали мулозимни ҳам эртами-кечми қонун олдида жавоб беришга мажбур қилишини яққол исботлади.

Сизнингча, Грузияда хавфсизлик хизматининг 5 йиллик собиқ раҳбарига берилган 13 йиллик қамоқ жазоси ҳақиқий коррупцияга қарши кураш натижасими ёки ҳокимият алмашинуви ортидаги сиёсий ҳисоб-китобми? Махсус хизматлар ва боғча харидларини бирлаштирган бундай даҳшатли коррупция схемаларининг олдини олиш учун давлатлар қандай механизмларни қўллаши керак? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва постсовет ҳудудидаги ушбу шов-шувли суд ҳукми таҳлилини барча ҳамкасбларингиз ҳамда сиёсат ихлосмандларига улашинг!