Трамп маъмурияти Маҳмуд Аббосга БМТ Бош Ассамблеяси учун виза беришдан бош тортди

Нью-Йоркда БМТ Бош Ассамблеясининг навбатдаги сессияси олдидан халқаро дипломатия саҳнасида катта шов-шувли можаро юз берди. АҚШ Президенти Дональд Трамп маъмурияти кетма-кет иккинчи йил Фаластин миллий маъмурияти раҳбари Маҳмуд Аббос ва ўнлаб фаластинлик юқори мартабали мулозимларга АҚШга кириш визасини беришни расман рад этди. «Associated Press» (AP) хабарига кўра, Давлат департаменти ушбу қарорни Фаластин маъмуриятининг Исроил билан тинчлик битимлари бўйича олган мажбуриятларини бажармагани, хусусан БМТ Халқаро суди ва Халқаро жиноий судда (ХЖС) Исроилга қарши даъволарни давом эттираётгани ҳамда исроилликларга ҳужум қилган шахслар оилаларига тўловлар тўлаб келаётгани билан изоҳлади.

«The Times of Israel» нашри қайд этишича, виза чеклови туфайли Маҳмуд Аббос билан бирга катта делегациянинг Нью-Йоркка парвози бекор бўлди ва Фаластин томони Бош Ассамблеяга Аббоснинг онлайн видеоалоқа орқали нутқ сўзлашига рухсат берувчи махсус резолюцияни киритишга мажбур бўлди. Халқаро жамоатчилик эса АҚШнинг БМТ штаб-квартирасига мезбон давлат сифатидаги мажбуриятларини бузаётгани, хусусан аввалроқ россиялик дипломатлар ҳам худди шундай виза блокадасига учраганини эслатмоқда.

Хўш, Вашингтоннинг ушбу кескин виза санкцияси Фаластин-Исроил низосига қандай таъсир кўрсатади, БМТ трибунасида Аббос нималарни баён қилади ва АҚШ мезбонлик мақомидан геосиёсий қурол сифатида фойдаланмоқдами?

«Ислоҳотлар йўқ ва халқаро судларга шикоятлар»: Давлат департаментининг расмий сабаблари

Вашингтон томонидан Фаластин раҳбариятига қўйилган асосий даъволар:

• Мажбуриятларнинг бузилиши: АҚШ Давлат департаменти Фаластин ҳукумати аввалги тинчлик келишувлари ва ваъда қилинган сиёсий ислоҳотларни амалга оширмаганини бош сабаб қилиб кўрсатди;

• Халқаро судлардаги даъволар: Маҳмуд Аббос маъмуриятининг БМТ Халқаро суди ва Гаагадаги Халқаро жиноий судга (ХЖС) Исроилга қарши аризалар топширишда давом этаётгани Вашингтон томонидан «тинчлик истиқболларига рахна солиш» деб баҳоланди;

• Ҳужумчиларнинг оилаларига тўловлар: Исроилликларга нисбатан ҳужумларда айбланиб қамалган шахслар ва уларнинг оилаларига Рамаллоҳ бюджетидан моддий ёрдам кўрсатилиши тўхтатилмагани кескин қораланди;

• Санкцияларнинг узайтирилиши: Давлат департаменти Фаластин озодлик ташкилоти (ФОТ) аъзолари ва Фаластин маъмурияти мулозимларига виза бермаслик бўйича санкциялар қатъий давом эттирилишини расман эълон қилди.

«Онлайн нутқ ва аккредитациядан ўтган дипломатлар»: Фаластин БМТда қандай иштирок этади?

Маҳмуд Аббос ва делегациянинг Нью-Йоркдаги иштироки бўйича тафсилотлар:

• Ўнлаб мулозимларга тақиқ: «The Times of Israel» маълумотларига кўра, Маҳмуд Аббос ҳамроҳлигида Нью-Йоркка бориши керак бўлган ўнлаб фаластинлик расмий шахсларнинг виза аризалари рад этилган;

• Видеомурожаат формати: Фаластиннинг БМТдаги доимий миссияси Бош Ассамблеяга резолюция лойиҳасини тақдим этиб, ўтган йилдаги каби Маҳмуд Аббосга онлайн видеоалоқа орқали минбардан нутқ сўзлаш ҳуқуқини беришни талаб қилди;

• Нью-Йоркдаги вакиллар: Виза чекловларига қарамай, Палестина номидан Бош Ассамблеянинг жонли мажлисларида аллақачон БМТда аккредитациядан ўтиб улгурган ва АҚШда бўлиб турган фаластинлик дипломатлар иштирок этади.

Мезбон давлат масъулияти ва халқаро эътирозлар

АҚШ виза чекловларининг халқаро ҳуқуқ меъёрлари билан тўқнашуви:

• 1947 йилги БМТ битимининг бузилиши: Халқаро ҳуқуқ нормаларига кўра, АҚШ БМТ штаб-квартираси жойлашган давлат сифатида дунёнинг барча аъзо давлатлари ва расмий кузатувчиларининг тадбирларга тўсқинликсиз келишини таъминлашга мажбурдир;

• Россия делегацияси билан боғлиқ ҳолат: Аввалроқ Россиянинг БМТдаги доимий вакили Василий Небензя ҳам АҚШ Ахборот бўйича қўмита сессиясида қатнашиши лозим бўлган россиялик делегатга виза бермаганини очиқлаб, буни «қабул қилувчи давлат келишувининг қўпол равишда бузилиши» деб атаган эди;

• Дипломатик босим воситаси: Халқаро таҳлилчилар Вашингтоннинг виза бериш дастагидан сиёсий босим ва мухолиф позициядаги етакчиларни жазолаш қуроли сифатида фойдаланаётганини таъкидламоқда.

Дональд Трамп маъмуриятининг Фаластин етакчисига нисбатан қўллаган ушбу виза тақиқи Нью-Йоркда старт олаётган БМТ Бош Ассамблеясининг умумий баҳсларини аввалгидан ҳам кескин ва сиёсий қарама-қаршиликларга тўла муҳитда бошланишига замин яратди.

Сизнингча, АҚШнинг БМТ тадбирларида иштирок этиш учун келаётган хорижий давлат раҳбарлари ва дипломатларига виза бермаслиги халқаро ҳуқуқ меъёрларига тўғри келадими? Маҳмуд Аббоснинг Нью-Йоркка киритилмаслиги Яқин Шарқдаги кескинликни янада кучайтирмайдими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва БМТ минбари атрофидаги ушбу катта дипломатик можаро таҳлилини барча сиёсат ихлосмандлари ҳамда дўстларингизга улашинг!