Исроил фаластинликларнинг уйларини бузиш учун «ImiSight» нейрон тармоғини ишлатмоқда

Яқин Шарқдаги энг оғриқли нуқта саналмиш Ғарбий соҳилда рақамли технологиялар ва ҳарбий алгоритмлар инсон ҳуқуқларига қарши чинакам даҳшатли қуролга айланди. Қатарнинг нуфузли «Ал Жазира» телеканали эълон қилган шов-шувли суриштирувга кўра, Исроил ҳукумати Фаластин ерларидаги уй-жойлар ва иншоотларни аниқлаб, уларни тезкорлик билан бузиб ташлаш мақсадида «ImiSight» номли махсус сунъий интеллект (AI) тизимидан фаол фойдаланмоқда. Исроилнинг машҳур «Rafael» мудофаа концерни томонидан ишлаб чиқилган мазкур нейротармоқ сунъий йўлдош тасвирлари, авиасуратлар ва разведка дронлари маълумотларини чуқур ўрганиш (deep learning) алгоритмлари орқали таҳлил қилади ҳамда фаластинликлар яшайдиган ландшафтдаги ҳар қандай кичик ўзгариш ёки таъмирлашни автоматик тарзда «ноқонуний қурилиш» деб белгилайди.

Аввалига Нақаб (Негев) чўлидаги бадавийлар қишлоқларида синовдан ўтказилган ва 2 600 дан ортиқ аҳолининг кўчирилишига сабаб бўлган ушбу тизим, эндиликда Исроил Ер бошқармаси қошида тузилган янги махсус бўлинма ёрдамида Ғарбий соҳилда кенг кўламда ишга солинди. Ҳуқуқ ҳимоячилари эса буни «ақлли аннексия» деб атаб, фаластинликларнинг бошпаналари алгоритмлар буйруғи билан йўқ қилинаётган бир пайтда, исроилликларнинг ноқонуний форпостлари давлат томонидан қонунийлаштирилаётганига диққат қаратмоқда.

Хўш, сунъий интеллект Ғарбий соҳилдаги уйларнинг бузилишини қандай қилиб 80 фоизга ошириб юборди, «Rafael» технологияси ортида қандай геосиёсий мақсадлар турибди ва халқаро ҳамжамият ушбу рақамли қатағонни тўхтата оладими?

«ImiSight» платформаси: Радар остидаги ландшафт ва бузиш алгоритми

«Ал Жазира» суриштирувида очиқланган сунъий интеллект механизми:

• «Rafael» ҳарбий концерни маҳсулоти: Исроилнинг йирик мудофаа гиганти томонидан яратилган булутли платформа катта майдонларни юксак аниқликда сканерлаш имкониятига эга;

• Дронлар ва сунъий йўлдош синхронизацияси: Тизим коинотдан олинадиган юқори аниқликдаги суратлар ва дронлар кузатуви ёрдамида ҳар қандай девор, чодир ёки қурилиш ҳаракатини сониялар ичида автоматик тарзда қайд этади;

• «Кучни кўпайтирувчи омил»: Алгоритм инсон аралашувисиз ердаги ўзгаришларни таҳлил қилиб, ҳарбийларга бузиш бўйича огоҳлантириш чиқариш ва оғир техникани йўналтириш жараёнини бир неча баробар тезлаштиради;

• Негев чўлидаги синов: Аввалроқ ушбу тизим ёрдамида Негевда 10 700 квадрат километрдан ортиқ майдон сканерланиб, 2 600 дан зиёд палестиналик бадавийлар ўз турар-жойларидан мажбуран ҳайдаб чиқарилган эди.

«80 фоизлик сакраш ва 1 288 та объект»: Рақамлар тилга кирганда

Исроилнинг «Шалом ахшав» («Ҳозир тинчлик») ва «Керем Навот» инсон ҳуқуқлари ташкилотлари очиқлаган даҳшатли статистика:

• Бузишлар кўламининг кескин ортиши: Ғарбий соҳилнинг «C» зонаси ва Шарқий Қуддусда 2023–2025 йилларда уйлар ва иншоотларни бузиш суръати 2010–2022 йилларга нисбатан нақ 80 фоизга ўсди;

• Йиллик ва ойлик антирекордлар: Агар авваллари йилига ўртача 966 та бино вайрон қилинган бўлса, сунъий интеллект фаол қўлланган 2025 йилнинг 9 ойи ичидаёқ рекорд даражадаги 1 288 та фаластинлик объекти ер билан битта қилинди;

• 2025 йил апрелидаги махсус бўлинма: Исроил Ер бошқармаси қошида айнан AI воситалари ёрдамида «қонунбузарликларни аниқлаш ва чора кўриш» бўйича алоҳида махсус отряднинг тузилиши жараённи янада тезлаштирди.

«Ақлли аннексия» ва икки томонлама стандарт: Кимга бульдозер, кимга имтиёз?

Халқаро таҳлилчилар ва экспертларнинг мазкур сиёсат бўйича кескин хулосалари:

• Ҳуқуқий асимметрия: Бир томондан, фаластинликларнинг ўз еридаги оддий уйлари ва хўжалик иншоотлари сунъий интеллект сканери орқали «ноқонуний» деб топилиб, аёвсиз бузиб ташланмоқда;

• Яҳудий турар-жойларига яшил чироқ: Иккинчи томондан, худди шу даврда Исроил расмийлари Ғарбий соҳилдаги ноқонуний яҳудий посёлкаларида 40 000 дан ортиқ турар-жой бирлигини қуришни маъқуллади ва 185 та янги форпост барпо этди;

• Давлат томонидан легаллаштириш: Фаластинликларга қурилиш учун деярли ҳеч қандай расмий рухсатнома берилмаётган бир шароитда, кўчманчилар инфратузилмаси бюджет ҳисобидан тўлиқ молиялаштирилмоқда;

• Ерларни мажбурий бўшатиш: Ҳуқуқбонлар сунъий интеллект технологиясидан аҳолини ўз тарихий ерларидан сиқиб чиқариш ва ҳудудларни тўлиқ аннексия қилиш стратегиясининг асосий рақамли қуроли сифатида фойдаланилаётганини таъкидламоқда.

Ҳарбий мақсадларда яратилган сунъий интеллект тизимларининг тинч аҳоли уй-жойларини йўқ қилишга йўналтирилиши XXI асрдаги замонавий технологияларнинг нақадар хавфли ва инсонпарварликдан йироқ йўсинда қўлланиши мумкинлигини кўрсатган мудҳиш ҳақиқатга айланди.

Сизнингча, сунъий интеллект технологияларининг фаластинликлар уйини бузиш ва уларни ўз ерларидан кўчиришда бу тарзда қўлланилиши халқаро ҳарбий жиноят деб баҳоланиши керакми? Халқаро ташкилотлар ва БМТ технологик компанияларнинг бундай лойиҳаларда иштирокини тўхтатишга қодирми? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва инсон ҳуқуқлари ҳамда рақамли хавфсизлик бўйича ушбу шов-шувли суриштирув таҳлилини барча яқинларингиз ва танишларингизга улашинг!