Никол Пашинян Гюмридаги 102-сонли Россия ҳарбий базаси бўйича кескин шарт қўйди

Жанубий Кавказ минтақаси ва МДҲ маконида геосиёсий мувозанатни тубдан ўзгартириб юбориши мумкин бўлган шов-шувли сиёсий баҳс юзага келди. Арманистон Бош вазири Никол Пашинян журналистлар қаршисида чиқиш қилиб, мамлакат ҳудудидаги (Гюмри шаҳрида жойлашган) Россиянинг 102-сонли ҳарбий базаси бўйича мисли кўрилмаган даражада қатъий ва очиқ баёнот билан чиқди. «Биз бу масалани кўтармадик, чунки Россия бизга дўст мамлакат. Аммо бизга Россия базаси керак эмас! Агар улар хоҳлашса, базани эртагаёқ олиб чиқиб кетишлари мумкин. Агар уни қолдиришни исташса, биз ўзимизга керак бўлмаган нарсанинг Арманистонда бўлиб туриш шартларини қайта муҳокама қилишга тайёрмиз! Бу позицияда нима тушунарсиз?» — дея қатъий таъкидлади Арманистон ҳукумати раҳбари.

Пашинян ўз фикрини давом эттириб, 2022 йил сентябридаги чегара тўқнашувлари Россия ҳарбий иштироки Арманистон хавфсизлигига ҳеч нарса қўшмаслигини амалда кўрсатиб қўйганини уқтирди. Ушбу кескин баёнотлар Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг (ШҲТ) Бишкекдаги саммитидан сўнг старт олди: Россия Президенти Владимир Путин агар база керак бўлмаса, Москва «эртагаёқ кетиши» ва ҳеч нарсани мажбурлаб тангламаслигини айтган бўлса, РФ ТИВ расмийси Мария Захарова Гюмридаги база бутун Жанубий Кавказ хавфсизлигининг устуни экани ва унга муқобил йўқлигини баён қилган эди.

Хўш, Пашинян Россия базасини чиқариб юбориш сари дадил қадам ташлайдими, Ереваннинг бу риторикаси ортида қандай Ғарб кафолатлари ётибди ва Россия Жанубий Кавказдаги сўнгги мустаҳкам қалъасини бой бермоқдами?

«Хавфсизлигимизга ҳеч нарса қўшмайди»: Пашиняннинг 4 та асосий даъвоси

Арманистон Бош вазири томонидан очиқланган муҳим позициялар:

• «Бизга база керак эмас»: Пашинян Арманистон расмий равишда 102-ҳарбий базани олиб чиқиш жараёнини бошламаган бўлса-да, Ереван ушбу контингентга ҳеч қандай ҳаётий зарурат сезмаётганини рўй-рост айтди;

• «Хоҳлашса эртагаёқ кетсин»: Агар Москва базани олиб чиқиб кетишга қарор қилса, расмий Ереван бунга асло тўсқинлик қилмаслиги ва эътироз билдирмаслигини маълум қилди;

• Шартларни қайта кўриб чиқиш талаби: Агар Россия ўз базасини Арманистонда сақлаб қолишни хоҳласа, Ереван «ўзи учун кераксиз бўлган ушбу объектнинг мамлакатда туриш шартларини» янгидан, бошқа талаблар асосида муҳокама қилишга тайёр;

• 2022 йил сентябрь сабоғи: Бош вазир 2022 йил сентябридаги Озарбайжон билан кечган кескин ҳарбий воқеаларни мисол қилиб кўрсатиб, Россия базаси ва КХШТ Арманистон чегараларини ҳимоя қилолмаганини очиқ юзга солди.

Москванинг жавоби: Путиннинг огоҳлантириши ва Захарованинг баёноти

Кремль ва РФ Ташқи ишлар вазирлигининг ушбу баҳс бўйича расмий муносабати:

• Владимир Путиннинг Бишкекдаги позицияси: РФ Президенти 1 сентябрь куни ШҲТ саммити якунлари бўйича матбуот анжуманида Россия ҳеч кимга ўз ҳарбий иштирокини мажбурламаслигини ва агар Арманистон талаб қилса, Россия кучлари «эртагаёқ чиқиб кетиши мумкинлиги»ни билдирган эди;

• Захарованинг «хавфсизлик устуни» таърифи: РФ ТИВ расмий вакили Мария Захарова Москва келишувларга қатъий амал қилишини таъкидлаб, 102-база Арманистон ва Жанубий Кавказ барқарорлигининг асосий устуни эканини уқтирди;

• Муқобилнинг йўқлиги: Россия дипломатияси Гюмридаги ҳарбий базага бугунги кунда ҳеч қандай реал ва самарали муқобил куч кўринмаётганини эслатиб ўтди.

Геосиёсий бурилиш: Кавказдан чекиниш бошланадими?

Халқаро экспертлар ва сиёсатшуносларнинг ушбу тўқнашув бўйича таҳлилий хулосалари:

• КХШТдан узилиш жараёни: Арманистоннинг КХШТдаги иштирокини амалда музлатиб қўйиши ва эндиликда Гюмридаги базага «кераксиз» мақомини бериши Ереваннинг Россия ҳарбий орбитасидан бутунлай чиқиб кетаётганидан далолат беради;

• Ғарб ва Европа Иттифоқи томон қадам: Пашинян маъмурияти хавфсизлик масалаларида Франция, АҚШ ва Европа кузатувчиларига кўпроқ таянишга интилмоқда;

• Минтақавий заифлашув: Агар Россиянинг 102-базаси Арманистондан чиқарилса, бу Москванинг Кавказдаги ўнлаб йиллар давомида шаклланган ҳарбий таъсирининг тўлиқ тугашига олиб келиши мумкин.

Никол Пашинян ва Кремль ўртасидаги ушбу очиқ дипломатик демарш Жанубий Кавказ янги геосиёсий конфигурацияга кириб бораётганини ва Арманистон-Россия муносабатлари тарихий синов даврини бошидан кечираётганини кўрсатмоқда.

Сизнингча, Россия Арманистон талаби билан Гюмридаги ҳарбий базасини ҳақиқатан ҳам олиб чиқиб кетадими ёки икки томон янги шартлар бўйича келишувга эриша оладими? Россия ҳарбий контингентининг чиқарилиши Арманистон хавфсизлигини мустаҳкамлайдими ёки минтақани янги низолар гирдобига тортадими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Жанубий Кавказдаги ушбу тарихий воқеалар таҳлилини барча сиёсат ихлосмандлари ҳамда дўстларингизга улашинг!