«БМТдаги катта вето!»: Хитой ва Россия Хавфсизлик Кенгашининг резолюциясини блоклади

Дунёнинг энг муҳим денгиз савдо йўлларидан бири саналган Қизил денгиз ва Баб ал-Мандаб бўғози атрофидаги қуролли низо глобал дипломатик тўқнашувнинг энг юқори чўққисига чиқди. Япониянинг нуфузли «NHK» телерадиокомпанияси хабар беришича, БМТ Хавфсизлик Кенгашининг Баб ал-Мандаб бўғозидаги инқироз бўйича чақирилган фавқулодда йиғилишида Хитой ва Россия АҚШ, Буюк Британия ҳамда уларнинг иттифоқчилари томонидан илгари сурилган мажбурий резолюцияни муваффақиятли блоклаб қўйди. Натижада кенгаш йиғилиши ҳеч қандай якуний ҳужжат қабул қилинмасдан, бошиберк кўча билан якунланди.

Пекин ва Москва ҳарбий куч ишлатиш ва бир томонлама босим ўтказиш ўрнига, зудлик билан ўт очишни тўхтатиш ва сиёсий мулоқотни қайта тиклашни талаб қилди. Ушбу кескин баҳсларга 3 сентябрдан бошлаб Яманда бошланган кучли ҳужумлар ҳамда 11 сентябрга келиб хусийлар Баб ал-Мандаб бўғозининг қоқ марказида жойлашган стратегик Маюн (Перим) оролини тўлиқ назоратга олгани сабаб бўлди. Бўғознинг эгалланиши Европа ва Осиёни боғловчи жаҳон савдо артериясига тўғридан-тўғри хавф солмоқда, қуролли тўқнашувлар оқибатида эса 125 мингдан ортиқ тинч аҳоли ўз уй-жойларини ташлаб қочишга мажбур бўлди.

Хўш, Пекин ва Москва хусийларга қарши резолюцияни нима учун рад этди, Маюн оролининг қўлдан кетиши жаҳон иқтисодиётига қандай зарба беради ва АҚШ бошчилигидаги коалиция энди қандай қадам ташлайди?

«Ҳарбий босим эмас, мулоқот керак»: Пекин ва Москванинг БМТдаги позицияси

Хитой ва Россия дипломатлари билдирган асосий талаблар:

• Зудлик билан ўт очишни тўхтатиш: Хитой вакили вазият кенг кўламли эскалация ёқасида турганини таъкидлаб, Форс кўрфази давлатларининг воситачилигида музокаралар столига қайтишга чақирди;

• Суверенитет ва фуқаролик кемалари муҳофазаси: Пекин Яман ҳамда Саудия Арабистонининг ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлашини ва тинч савдо кемаларига ҳужумларга қарши эканини билдирди;

• Ҳусийлар иштирокидаги сиёсий мулоқот: Россия томони барча кучлар, жумладан хусийлар ҳам иштирок этадиган инклюзив тинчлик мулоқотини қайта тиклаш зарурлигини илгари сурди;

• 2722-резолюция сабоғи: Москва Хавфсизлик Кенгашини «шошма-шошарлик ва ўйланмаган ҳаракатлар»дан огоҳлантириб, аввалги 2722-резолюция айрим давлатлар томонидан нотўғри талқин қилиниб, минтақада ҳарбий амалиётларга баҳона бўлганини эслатди.

«Дунё иқтисодиётини гаровга олиш»: АҚШ, Британия ва Саудиянинг кескин даъволари

Ғарб коалицияси ва минтақа давлатларининг билдирган эътирозлари:

• Хусийларнинг чекиниши ва Эрон роли: АҚШ хусийлардан ҳужумларни тўхтатиш ва эгалланган ерлардан кучларни олиб чиқиб кетишни талаб қилди ҳамда Эронни исёнчиларни ҳарбий таъминлашни бас қилишга чақирди;

• Кема қатнови эркинлиги: АҚШ делегацияси очиқ денгизда эркин сузиш ҳуқуқи бутун жаҳон иқтисодиётининг асоси эканини уқтирди;

• Саудия Арабистони айблови: Риёз вакили хусийларни «бўғозларни бўғиб қўйиш» ва «глобал иқтисодиётни гаровга олиш»да айблади;

• Қурол оқимини тўхтатиш талаби: Яманнинг БМТдаги элчиси Хавфсизлик Кенгашини исёнчиларга келаётган қурол-яроғ ва молиявий оқимларни тўсиб қўйишга даъват этди.

Маюн оролининг босиб олиниши ва 125 минг қочқин: Фалокат кўлами

Баб ал-Мандаб бўғозидаги сўнгги ҳарбий ўзгаришлар таҳлили:

• 11 сентябрдаги стратегик бурилиш: 3 сентябрда бошланган кенг кўламли ҳужумлар натижасида хусийлар бўғоз марказида жойлашган Маюн оролини ўз назоратига олди;

• Денгиз артериясининг ёпилиши: Мазкур оролнинг эгалланиши Қизил денгиз орқали Сувайш каналига ўтувчи барча нефть танкерлари ва контейнер кемаларини бевосита ўт очиш ҳудудига киритиб қўйди;

• Инсонпарварлик инқирози: БМТ маълумотларига кўра, сентябрь ойи бошидан буён давом этаётган шиддатли жанглар туфайли камида 125 000 нафар тинч аҳоли ўз уйларини ташлаб қочишга мажбур бўлди.

Хитой ва Россиянинг БМТдаги ушбу ветоси Қизил денгиздаги инқироз эндиликда шунчаки маҳаллий низо эмас, балки қудратли ядровий давлатлар манфаатлари тўқнашган улкан геосиёсий жанг майдонига айланганини кўрсатмоқда.

Сизнингча, БМТ резолюцияси блоклаб қўйилгач, АҚШ ва унинг иттифоқчилари Маюн ороли ва Баб ал-Мандабни очиш учун БМТ рухсатисиз тўғридан-тўғри ҳарбий операция бошлайдими? Хусийларнинг стратегик бўғозни назоратга олиши жаҳонда нефть ва истеъмол товарлари нархини янада қимматлаштириб юбормайдими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жаҳон савдоси тақдири ҳал бўлаётган ушбу глобал низо таҳлилини барча сиёсат ихлосмандлари ҳамда дўстларингизга улашинг!