«Теҳронга махфий қўнғироқ!»: Хитой Эрондан яманлик хусийларни жиловлашни сўради

Дунёнинг энг муҳим нефть ва савдо артерияларидан бири ҳисобланган Қизил денгиз ҳамда Баб ал-Мандаб бўғози атрофида геосиёсий кескинлик кучайган бир шароитда, расмий Пекин минтақадаги жараёнларга парда ортидан фаол аралашишга мажбур бўлмоқда. Буюк Британиянинг нуфузли «Reuters» ахборот агентлиги Эрондаги ишончли ва хабардор манбаларга таяниб тарқатган махфий маълумотларга кўра, Хитой расмийлари Теҳронга шахсий ва ёпиқ каналлар орқали мурожаат қилиб, Ямандаги хусийлар ҳаракатини тўхтатиш ва жиловлашда амалий ёрдам беришни сўраган. Ушбу махфий дипломатик қадамга Саудия Арабистонининг Пекинга ёрдам сўраб расман мурожаат қилгани бевосита туртки бўлди.

Гап шундаки, хусийларнинг Қизил денгиз соҳиллари ва стратегик бўғоз бўйлаб шиддат билан олдинга силжиши натижасида Саудия Арабистонининг нефть экспорти ҳамда халқаро танкерлар қатнови тўғридан-тўғри хавф остида қолган. Расмий баёнотларида вазминлик, сиёсий мулоқот ва сузиш хавфсизлигини тиклашга чақириб келаётган Пекиннинг норасмий талаблари анча аниқ ва қатъий бўлиб чиқди: Хитой ўз иқтисодиёти бевосита боғлиқ бўлган глобал энергетика йўлларининг ёпилиб қолишини асло истамайди. Бироқ расмий Теҳроннинг ушбу илтимосга берган жавоби минтақада тинчликка эришиш осон бўлмаслигини кўрсатмоқда.

Хўш, Хитойнинг Эронга босими қанчалик таъсир ўтказа олади, Саудия нега АҚШдан эмас, айнан Пекиндан нажот излади ва Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчининг Хитойга ташрифида қандай шартлар қўйилди?

«Саудия илтимоси ва Пекин манфаатлари»: Махфий музокараларнинг асл сабаблари

«Reuters» манбалари очиқлаган ёпиқ дипломатия тафсилотлари:

• Саудия Арабистонининг нажот сўрови: Қизил денгиздаги нефть терминаллари ва танкерлар қатнови хусийлар нишони остида қолгач, Ар-Риёз муаммони ҳал қилиш учун Пекиннинг дипломатик таъсирига таянди;

• Хусийларнинг бўғоз бўйлаб силжиши: Яман исёнчиларининг Баб ал-Мандаб соҳилларини эгаллаши Форс кўрфази нефтининг жаҳон бозорларига чиқишини жиддий хавф остига қўйди;

• Хитойнинг энергетик заифлиги: Пекин нафақат Яқин Шарқдаги барқарорлик тарафдори, балки Хитой саноати истеъмол қиладиган хомашёнинг катта қисми айнан ушбу денгиз йўллари орқали ўтгани боис конфликтнинг кенгайишига йўл қўя олмайди;

• Иқтисодий босимсиз сўров: Хитой Теҳрон билан музокараларда санкция ёки иқтисодий босим дастакларини ишга солмасдан, ўзаро стратегик шериклик руҳида келишувга эришишга урғу берди.

Эроннинг жавоби: «Тинчлик АҚШ ва Исроилга боғлиқ!»

Теҳроннинг Пекин мурожаатига билдирган қатъий муносабати:

• Асосий шарт: Ирондаги манбаларнинг таъкидлашича, Теҳрон минтақадаги хавфсизлик ва хусийларнинг ҳаракатлари тўғридан-тўғри АҚШ ва Исроилнинг тажовузкор сиёсати тўхтатилишига боғлиқ эканини билдирган;

• Аббос Ароқчининг ташрифи: Мазкур мурожаат Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчининг Хитойга амалга оширган расмий ташрифи доирасида кўриб чиқилган бўлиши мумкинлиги тахмин қилинмоқда;

• Хусийларнинг «мустақиллиги» картиси: Эрон одатдагидек яманлик кучлар ўз қарорларини мустақил қабул қилишини рўкач қилиб, тўлиқ жавобгарликни ўз зиммасига олишдан қочмоқда.

Геосиёсий таҳлил: Пекин Вашингтон ўрнини эгалламоқда

Халқаро экспертларнинг Хитой дипломатияси бўйича хулосалари:

• Яқин Шарқдаги бош ҳакам мақоми: Саудия Арабистони хавфсизлик масалаларида ўзининг анъанавий ҳарбий иттифоқчиси бўлмиш АҚШга эмас, балки 2023 йилда Ар-Риёз ва Теҳронни яраштирган Хитойга мурожаат қилгани муҳим бурилиш ҳисобланади;

• «Икки томонлама ўйин» чегараси: Пекин бир томондан БМТда Россия билан бирга хусийларга қарши Ғарб резолюцияларига вето қўймоқда, иккинчи томондан эса ўз нефть таъминотини сақлаб қолиш учун хусийларни тийиб туришни талаб қилмоқда;

• Хавфсизлик кафолати синови: Агар Пекин Теҳрон орқали хусийларнинг ҳужумларини камайтиришга эришса, бу Хитойнинг Яқин Шарқдаги таъсири АҚШдан ҳам устун эканини исботлайди.

Хитойнинг Теҳронга йўллаган ушбу махфий мурожаати Қизил денгиздаги инқироз эндиликда Пекиннинг миллий иқтисодий манфаатларига бевосита дахл қила бошлаганини ва буюк давлатларнинг парда ортидаги баҳси янада кескинлашганини кўрсатмоқда.

Сизнингча, Теҳрон Хитойнинг илтимосини инобатга олиб, яманлик хусийларни тийиб турадими ёки Қизил денгиздаги кема қатнови инқирози янада чуқурлашадими? Саудия Арабистонининг АҚШ ўрнига Хитойдан нажот излаши Вашингтоннинг минтақадаги мавқеи тугаётганини англатадими? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва катта геосиёсат ҳамда махфий дипломатия таҳлилини барча сиёсат ихлосмандлари ва дўстларингизга улашинг!