Белградда 150 минг кишилик исён: Сербияда талабалар Вучич ҳокимиятига хавф солмоқда

Сербия пойтахти Белград кўчалари яна улкан намойишлар майдонига айланди. Муддатидан олдин ўтказиладиган ҳал қилувчи парламент сайловларига бир неча кун қолганда, мамлакат мухолифати ва норозилик ҳаракатлари томонидан ташкил этилган митингга 150 мингга яқин фуқаро йиғилди.

DW нашрининг AFP агентлигига таяниб хабар беришича, 22 октябрь куни бўлиб ўтган оммавий намойиш иштирокчилари амалдаги давлат раҳбари Александар Вучич режимига тўлиқ чек қўйишни талаб қилиб, сайловчиларни талабалар норозилиги негизида шаклланган янги сиёсий куч — «Талабалар рўйхати»ни қўллаб-қувватлашга чақирди.

Фожиадан бошланган икки йиллик тўлқин: Сайловга нима сабаб бўлди?

25 октябрга белгиланган навбатдан ташқари парламент сайловлари мамлакатда деярли икки йил давомида тўхтамаган кескин ижтимоий ва сиёсий инқироз маҳсулидир:

• Нови-Саддаги ҳалокат: Ушбу кенг кўламли норозиликларнинг бошланишига 2024 йил ноябрида Нови-Сад шаҳридаги яқиндагина таъмирдан чиққан темирйўл вокзали томининг қулаб тушиши туртки бўлган эди;

• 16 нафар қурбон ва коррупция: Ўшанда 16 кишининг умрига зомин бўлган мазкур фожианинг бош омили сифатида мустақил матбуот ва мухолифат давлат органларидаги юқори даражадаги коррупцияни кўрсатган эди;

• Талабаларнинг саҳнага чиқиши: Тез орада бутун мамлакатни қамраб олган норозилик тўлқинининг марказига ёшлар ва талабалар айланди. Айнан уларнинг бирлашуви ортидан «Талабалар рўйхати» номли қудратли сиёсий блок вужудга келди.

«Профессионал сиёсатчилар йўқ»: «Талабалар рўйхати»нинг фарқи нимада?

Анъанавий партиялардан фарқли ўлароқ, ушбу янги тузилма алоҳида битта етакчига эга эмас:

• Вакиллар таркиби: Ҳаракат рўйхатида тажрибали сиёсатчилар эмас, балки халқ ишончини қозонган олимлар, фуқаролик жамияти фаоллари ва таниқли жамоат арбоблари ўрин олган;

• Мухолифатнинг бирлашиши: Сербия мухолифат партияларининг асосий қисми ўз амбицияларидан воз кечиб, сайлов пойгасидан чиқди ва ўз сайловчиларини айнан талабалар ҳаракатига овоз беришга даъват этди.

Сўровномалар шов-шуви: Талабалар Вучич партиясидан олдинда

«Янги серб сиёсий тафаккури» лойиҳаси ўтказган сўнгги ижтимоий тадқиқотлар мамлакатда сенсацион сиёсий ўзгариш юз бериши мумкинлигини кўрсатмоқда:

• 20 октябрь сўрови: Қатнашчиларнинг 44,5 фоизи «Талабалар рўйхати»га овоз беришини маълум қилган. Президент Вучич таянадиган ҳукмрон Сербия тараққиётпарвар партиясини эса 42,7 фоиз респондент қўллаб-қувватлаган;

• Барқарор ўсиш: Октябрь ойи бошидаги сўровда ҳам талабалар 44,4 фоизлик кўрсаткич билан ҳукмрон кучларни (41,7 фоиз) ортда қолдираётган эди.

Вучичнинг яширин режаси: Президентликдан Бош вазирликка қайтишми?

Норозилик намойишларининг бош талаби Александар Вучичнинг сиёсатдан бутунлай кетиши ҳисобланади. Бироқ экспертлар кутилмаган сценарий юз бериши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда:

• Ҳокимиятда қолиш усули: Вучич аввалроқ давлат раҳбари лавозимини тарк этиши ҳақида баёнотлар берганига қарамай, парламент сайловларидан сўнг мамлакат Бош вазири курсисига ўтишни режалаштирмоқда;

• Ўтмиш тажрибаси: Вучич 2014–2017 йилларда Сербия бош вазири бўлган, 2017 йилда президент бўлгач эса ҳукумат раҳбарлигини ўз партиядошларига топширган эди. Агар унинг партияси сайловда кўпчилик ўринни қўлга киритса, бу унинг ҳокимият чўққисида қолишини таъминлайди.

25 октябрь куни бўлиб ўтадиган ушбу тўқнашув нафақат Сербия, балки бутун Болқон минтақасининг келгуси сиёсий манзарасини белгилаб бериши кутилмоқда.