Александр Вучич парламентни тарқатади: Сербияда сайловлар қачон?

Сербияда сиёсий вазият яна кескин тус олди. Президент Александр Вучич мамлакат парламентини тарқатиш ва муддатидан олдин парламент сайловларини ўтказиш бўйича қарор қабул қилганини маълум қилди. Сайловлар 25 октябрда ўтказилиши кутилмоқда.

Бу қарор оддий навбатдан ташқари сайлов эмас. Сербияда навбатдаги парламент сайловлари аслида 2027 йил декабрида ўтказилиши керак эди. Энди эса мамлакат сайловга бир йилдан ортиқ вақт олдин боради.

Вучич қарорни қачон расман эълон қилади?

Президент 8 сентябрь куни Сербия радио ва телевидениеси эфирида икки муҳим ҳужжатни тасдиқлашини айтди.

Унинг сўзларига кўра:

«Мен икки қарорни тасдиқлашим керак — Скупштинани тарқатиш тўғрисидаги фармон ва сайлов ўтказиш тўғрисидаги қарор. Иккала қарорни ҳам эртага туш пайтида эълон қиламан. Сайловлар 25 октябрда бўлиб ўтади».

Сербия қонунчилигига кўра, парламент муддатидан олдин тарқатилган тақдирда янги сайловлар ҳам белгиланади. Сайлов кунигача камида 45 ва кўпи билан 60 кун қолиши керак.

Нега Сербия муддатидан олдин сайловга бормоқда?

Бу қарор мамлакатда қарийб икки йилдан бери давом этаётган талабалар бошчилигидаги намойишлар фонида қабул қилинди.

Норозиликлар 2024 йил ноябрида Нови-Сад шаҳридаги темирйўл вокзалида конструкция қулаб, 16 киши ҳалок бўлганидан кейин кучайган. Кейинчалик талабалар ва бошқа намойишчилар ҳукуматдан масъулиятни талаб қилиб, коррупция ва бошқарув тизимига қарши акциялар ўтказди.

Ҳукумат эса муддатидан олдин сайлов ўтказиш орқали жамиятдаги сиёсий тарангликни пасайтириш мумкинлигини таъкидлаган. 7 сентябрь куни Сербия ҳукумати парламентни тарқатиш ва сайлов белгилаш таклифини президентга расман киритган эди.

Вучич президентликдан кейин бош вазир бўладими?

Сербиядаги бу сайловнинг яна бир қизиқ жиҳати — Александр Вучичнинг сиёсий келажаги.

Ҳукмрон Сербия тараққиёт партияси Вучични бўлажак парламент сайловларида партия рўйхатининг бошига қўйиш ва уни бош вазир лавозимига номзод сифатида илгари суришни режалаштирмоқда.

Бу сценарий амалга ошса, Вучич президентликдан бош вазирликка ўтиши мумкин.

Яъни гап фақат парламент таркибининг ўзгариши ҳақида эмас — Сербия раҳбарининг ўзи ҳам мамлакат сиёсий тизимидаги лавозимини ўзгартириши мумкин.

Сайлов Вучич учун қандай аҳамиятга эга?

Вучич 2012 йилдан бери Сербия сиёсатининг марказида бўлиб келмоқда. У президент ёки бош вазир сифатида мамлакат бошқарувида узоқ вақтдан бери муҳим роль ўйнаб келади.

Муддатидан олдинги сайлов унинг ҳукмрон Сербия тараққиёт партияси учун ҳам жиддий синов бўлади.

Айни пайтда сайловга талабалар ҳаракати билан боғлиқ янги сиёсий кучлар ҳам тайёргарлик кўрмоқда. Бу эса сайловни Вучич ва ҳукмрон партия учун аввалгиларга нисбатан жиддийроқ рақобатга айлантириши мумкин.

Сербияда энди қандай жараён бошланади?

Парламентни тарқатиш ва сайловни расман тайинлашдан кейин сайлов кампанияси билан боғлиқ жараёнлар бошланади.

Асосий саналар:

Сайлов 25 октябрда ўтказилса, бу Сербияда навбатдаги режалаштирилган сайловдан анча олдин сиёсий кучларни сайлов майдонига чиқаради.

Энди асосий савол — Вучичнинг кейинги қадами қандай бўлади?

Сербиядаги сиёсий жараёнлар энди янада қизиқарли тус олади. Вучич парламентни тарқатиш ва 25 октябрда муддатидан олдин сайлов ўтказиш режасини очиқлади. Унинг партияси эса президентни бош вазирликка номзод сифатида кўришни истамоқда.

Шу тариқа мамлакат олдида икки муҳим масала турибди: Вучич бошчилигидаги сиёсий кучлар сайловда яна устунликни сақлаб қоладими ва президентликдан бош вазирликка ўтиш режаси амалга ошадими?

25 октябрдаги овоз бериш ана шу саволларга жавоб бериши мумкин.