Юқори функционаллик ниқоби: Ташқи муваффақият ва ички бўшлиқ феномени
Ташқи томондан идеал ҳаёт кечираётгандек кўринган, бироқ ичидан емирилиб бораётган инсонлар дуч келадиган муаммо илмий тилда «юқори функсионал куйиш» ёки «ниқобланган депрессия» деб аталади. Бу ҳолатда инсон «яшаш» ва «функсия бажариш» ўртасидаги фарқни йўқотиб қўйган бўлиб, у гипер-мустақиллик, автопилот режими ва ижтимоий мақтов қопқони каби руҳий ҳимоя механизмлари орқали ривожланади.
Замонавий психологиянинг энг оғриқли ва кўп учрайдиган муаммоларидан бири ҳақида фикр юритишни лозим топдик. Бу ҳолат илмий тилда «юқори функционал куйиш» (high-functioning burnout) ёки баъзан «ниқобланган депрессия» деб аталади.
Ташқаридан қараганда идеал ҳаёт кечираётган, лойиҳаларни муваффақиятли топшираётган, оиласи ва дўстларига суянч бўлаётган инсон, аслида, ичидан емирилиб бораётган бўлиши эҳтимол. У шунчаки «яшаш» ва «функция бажариш» ўртасидаги фарқни йўқотиб қўйган бўлиши мумкин.
Нима учун бу ҳолат хавфли ва у қандай ривожланади?
Ушбу жиҳатлар замирида бир нечта руҳий ҳимоя механизмлари ётади:
Гипер-мустақиллик (Hyper-independence): Бундай инсонлар болаликдан «сен кучли бўлишинг керак», «сенга ишоняпмиз» деган юклар билан улғайишади. Улар учун ёрдам сўраш — заифлик белгиси. Натижада улар ўз муаммолари билан ичдан заҳарланиб боришади.
«Робот» ёки Автопилот режими: Эҳтиёжлар ва туйғулар узоқ вақт давомида бостирилганда, руҳият ўзини ҳимоя қилиш учун ҳис-туйғуларни бутунлай «ўчириб» қўяди. Чарчоқ ҳам, оғриқ ҳам сезилмайди, лекин шу билан бирга қувонч ва бахт ҳисси ҳам йўқолади.
Ижтимоий мақтов қопқони: Атрофдагилар доим: «Баракалла, сен жуда кучлисан, ҳаммасига улгурасан!» деб мақташади. Бу мақтов инсонни ички оғриққа қарамай, ўша «кучли одам» ниқобини ечмасликка мажбур қилади.
Ўзига қайтиш: Кичик саволнинг катта кучи
Бундай вазиятда ечим — янада кўпроқ ишлаш ёки иродани ишга солиш эмас. Ечим — тўхташ ва таслим бўлишга рухсат беришдир.
Энг оғир, аммо даволовчи қадам: Ўзининг заиф, чарчаган ва ҳамма нарсани ҳам уддалай олмайдиган инсон эканлигини тан олишдир.
Ушбу савол — «Менга ҳозир яшаётган ҳаётим умуман маъқулми?» — миядаги қуруқ алгоритмларни тўхтатиб, қалбни уйғотадиган кучли дастакдир. Айнан шу ердан ҳаётий инвентаризация бошланади.
Бундай «кучли» инсонларнинг тўхтаб, ўзларига назар ташлашларига ва вазиятни ўзгартиришларига энг катта тўсиқ нима деб ўйлайсиз: атрофдагиларнинг ҳафсаласини пир қилишдан (ишончини йўқотишдан) қўрқишми ёки тўхтаган лаҳзада ўша ички бўшлиқ билан юзма-юз келишдан чўчишми?
Изоҳлар 0
…