Руҳий кучнинг 14 қоидаси: Синовларда синмайин десангиз...

Нега айрим инсонлар оғир вазиятдан кейин ҳам ўзини тез тиклайди, бошқалар эса битта нохуш воқеани узоқ вақт қалбида кўтариб юради? Фарқ муаммосиз ҳаётда эмас — инсоннинг воқеаларга қандай муносабат билдиришида.

Руҳий куч ҳиссиётсиз ёки ҳамма нарсага бефарқ бўлиш дегани эмас. Аксинча, қўрқув, хафалик ва ғазабни тан олган ҳолда, уларнинг ҳаётингизни бошқаришига йўл қўймасликдир.

Қуйидаги қоидалар инсонни бир кунда ўзгартирмайди. Аммо уларни мунтазам қўллаш ички таянчни мустаҳкамлаб, муаммолар қаршисида онглироқ ҳаракат қилишга ёрдам беради.

1. Ҳаммадан нимадир кутишни бас қилинг

Кўп хафагарчиликлар айтилмаган кутилмалардан бошланади. Биз одамлар бизни тушуниши, қадрлаши ёки худди ўзимиз каби муносабат билдиришини кутиб қоламиз.

Аммо ҳар бир инсоннинг тарбияси, имконияти ва ҳиссиётни ифода этиш усули турлича.

Кутилмаларни камайтириш:

• одамларнинг ҳар бир ҳаракатини шахсий қабул қилмасликка;

• муносабатларда очиқ гапиришга;

• ўз бахтингизни бошқаларга боғлаб қўймасликка ёрдам беради.

Бу ҳеч кимга ишонмаслик дегани эмас. Шунчаки айтилмаган умид ўрнига аниқ мулоқотни танлашдир.

2. Ҳаёт ҳар доим ҳам адолатли эмаслигини қабул қилинг

Инсон яхши бўлгани учун унга фақат яхши воқеалар содир бўлиши кафолатланмаган. Баъзан меҳнат дарҳол натижа бермайди, муносиб одам эса адолатсиз муносабатга дуч келади.

Бу ҳақиқат оғир, аммо уни қабул қилиш инсонни доимий норозиликдан озод қилади.

Руҳий барқарор инсон:

• «Нега айнан мен?» деган саволда қолиб кетмайди;

• вазиятдан нимани ўрганиш мумкинлигини қидиради;

• адолатсизликни қабул қилса-да, унга таслим бўлмайди;

• ўз назоратидаги ҳаракатларга эътибор қаратади.

Қабул қилиш — рози бўлиш эмас. У воқеликни инкор қилмай, кейинги қадамни белгилашдир.

3. Муҳаббат ёки эътибор сўраб ёлворманг

Соғлом муносабатда меҳр ва эътибор бир томонлама талаб билан эмас, ўзаро хоҳиш билан берилади.

Агар инсонни доим:

• ёзишга;

• қўнғироқ қилишга;

• қадрлашга;

• ҳурмат кўрсатишга мажбур қилишга тўғри келса, муносабатдаги мувозанат бузилган бўлиши мумкин.

Ўз қадрингизни бошқа бировнинг жавоби билан ўлчаманг. Инсоннинг совуқ муносабати сизнинг қимматингизни камайтирмайди.

Сизга меҳрни исботлатишга мажбур бўладиган эмас, уни ихтиёрий равишда берадиган инсон керак.

4. Ҳиссиётларни бостирманг — бошқаришни ўрганинг

Руҳий кучли бўлиш «йиғлама», «жаҳл қилма» ёки «ҳеч нарса ҳис қилма» дегани эмас.

Бостирилган ҳиссиёт йўқолмайди. У ички таранглик, чарчоқ ёки кутилмаган портлаш шаклида қайтиши мумкин.

Соғлом бошқариш қуйидагича:

1. Ҳозир нимани ҳис қилаётганингизни номланг.

2. Ҳиссиётга нима сабаб бўлганини аниқланг.

3. Дарҳол жавоб беришдан аввал танаффус қилинг.

4. Зарар етказмайдиган ҳаракатни танланг.

Ғазаб келиши табиий. Аммо ғазаб устида айтилган ҳар бир сўз ҳам тўғри бўлавермайди.

5. Тартибсизлик ичида ҳам хотиржам қолинг

Ҳамма нарса режага мувофиқ кетганда хотиржам бўлиш осон. Ҳақиқий ички барқарорлик эса вазият назоратдан чиққан пайтда кўринади.

Бундай ҳолатда:

• нафасни секинлаштиринг;

• муаммони кичик қисмларга ажратинг;

• энг яқин амалий қадамни белгиланг;

• барча масалани бир вақтда ҳал қилишга уринманг.

Ваҳима ечимни тезлаштирмайди. Хотиржамлик эса мияга аниқроқ фикрлаш имконини беради.

6. Ҳамма нарсани ўзингизга олманг

Одамнинг кайфияти, қўпол жавоби ёки сукути ҳар доим сиз билан боғлиқ бўлмаслиги мумкин.

У:

• чарчаган;

• оилавий муаммога дуч келган;

• қўрқувда;

• ўз ҳиссиётларини бошқара олмаётган бўлиши мумкин.

Бу ҳурматсизликни оқламайди. Аммо ҳар бир салбий реакцияни «менда айб бор» деб қабул қилиш ҳам нотўғри.

Ўзингиздан сўранг:

«Бу воқеада менинг ҳақиқий масъулиятим қанча?»

Жавоб баъзан сиз ўйлагандан анча кам бўлади.

7. Зарарли муносабатлардан масофа сақланг

«Заҳарли инсон» деган ёрлиқни ҳар бир келишмовчиликка нисбатан ишлатиш тўғри эмас. Аммо мунтазам равишда камситиш, қўрқитиш, манипуляция ва чегараларни бузиш соғлом муносабат белгиси эмас.

Эҳтиёт бўлиш керак бўлган ҳолатлар:

• ҳар бир хатони сизга ағдариш;

• доимий ҳақорат;

• назорат ва рашк;

• ҳиссиётларингизни масхара қилиш;

• сизга фақат эҳтиёж бўлганда мурожаат қилиш;

• кечирим сўраб, бир хил ҳаракатни такрорлаш.

Ҳар бир инсонни ўзгартириш вазифаси сизга юкланмаган. Баъзан энг соғлом қарор — масофа сақлашдир.

8. Муаммога эмас, кейинги ечимга қаранг

Муаммони инкор қилиш керак эмас. Аммо уни қайта-қайта ўйлаш вазиятни ўзгартирмайди.

Фойдали саволлар:

• Ҳозир нимани ўзгартира оламан?

• Менга қандай маълумот етишмаяпти?

• Кимдан ёрдам сўраш мумкин?

• Энг кичик кейинги қадам нима?

• Бу масалани қачон ҳал қилишни бошлайман?

Муаммо ҳақида ўйлаш билан ечим устида ишлаш ўртасида катта фарқ бор.

9. Ўзингизга ишонинг, аммо хатони ҳам тан олинг

Ўзига ишонч «мен доим ҳақман» дегани эмас. Ҳақиқий ишонч инсонга хато қилганини тан олиб, қайта ҳаракат қилиш имконини беради.

Ўзига ишонган инсон:

• танқиддан кейин бутунлай синмайди;

• билмаганини сўрашдан уялмайди;

• ўз фикрини ҳимоя қилади;

• далил пайдо бўлса, қарорини ўзгартира олади;

• мағлубиятни шахсий қадрсизлик деб қабул қилмайди.

Ишонч — мукаммаллик эмас. У ўзингизни хатоларингиз билан бирга қабул қилишдир.

10. Кечиринг, аммо сабоқни унутманг

Кечириш қилинган ишни тўғри деб тан олиш эмас. У хафагарчиликнинг ҳаётингизни узоқ вақт бошқаришига йўл қўймасликдир.

Бироқ кечириш:

• ишонч дарҳол тикланиши;

• муносабат аввалгидек давом этиши;

• чегаралар бекор қилиниши керак дегани эмас.

Инсонни кечириш мумкин, аммо унга аввалги даражада ишонмаслик ҳам мумкин.

Кечириш қалбни енгиллаштиради, сабоқ эса бир хил хатони такрорлашдан сақлайди.

11. Ёлғизликдан ривожланиш учун фойдаланинг

Ёлғиз қолиш ва ёлғизликдан азоб чекиш бир хил эмас.

Онги равишда ёлғиз ўтказилган вақт:

• фикрларни тартибга солиш;

• китоб ўқиш;

• мақсадларни қайта кўриб чиқиш;

• ижод қилиш;

• ўз эҳтиёжларингизни англаш учун имконият беради.

Аммо узоқ вақт одамлардан бутунлай узилиш ва оғир тушкунликни «ривожланиш» деб яшириш керак эмас. Инсон мулоқот ва қўллаб-қувватлашга ҳам муҳтож.

12. Бошқаларни эмас, ўз реакциянгизни назорат қилинг

Сиз бошқа одамнинг:

• нима дейишини;

• қандай қарор қабул қилишини;

• сизга қандай муносабатда бўлишини тўлиқ бошқара олмайсиз.

Аммо ўзингизнинг:

• жавоб бериш усулингизни;

• чегарангизни;

• қарорингизни;

• қаерда қолиш ёки кетишингизни бошқара оласиз.

Энергияни бошқаларни ўзгартиришга эмас, шахсий ҳаракатингизни танлашга сарфлаш ички кучни оширади.

13. Назорат қила олмайдиган нарсаларни қўйиб юборинг

Ўтмишни ўзгартириб бўлмайди. Бошқа инсоннинг фикрини ҳам мажбуран алмаштириб бўлмайди. Барча хавфни олдиндан бартараф этишнинг ҳам имкони йўқ.

Қўйиб юбориш — бефарқлик эмас. У назоратингиздан ташқаридаги нарсаларга бутун кучингизни сарфламасликдир.

Иккита рўйхат тузинг:

Биринчи устундаги ишларга ҳаракат қилинг. Иккинчисини эса қабул қилишни ўрганинг.

14. Ички хотиржамликни ҳамма нарсадан устун қўйинг

Ҳар бир баҳсда ғолиб чиқиш шарт эмас. Ҳар бир ҳақоратга жавоб бериш ҳам зарур эмас.

Баъзан инсон ҳақлигини исботлайди, аммо хотиржамлигини йўқотади.

Ички тинчликни асраш учун:

• кераксиз баҳсни тарк этинг;

• хабарга дарҳол жавоб берманг;

• дам олиш учун вақт ажратинг;

• уйқу ва жисмоний фаолликни эътиборсиз қолдирманг;

• ким билан қанча вақт ўтказишингизни танланг.

Сукут ҳар доим заифлик эмас. Баъзан у энг онгли жавоб бўлади.

Руҳий куч ҳақидаги энг катта хато

Кўпчилик руҳий кучли инсон:

• ҳеч қачон йиғламайди;

• ёрдам сўрамайди;

• доим хотиржам;

• барча муаммони ёлғиз ҳал қилади деб ўйлайди.

Аслида эса кучли инсон ҳам қийналади. Фарқи шундаки, у қийналаётганини тан олади ва зарур бўлса, ёрдамга мурожаат қилади.

Узоқ давом этаётган тушкунлик, доимий хавотир, уйқу бузилиши ёки кундалик ҳаётни давом эттириш қийинлашса, психолог ёки шифокор билан гаплашиш заифлик эмас — масъулиятли қарор.

Бугундан бошлаш мумкин бўлган уч қадам

Биринчи қадам — назорат қила оладиган ва олмайдиган нарсаларингизни ажратинг.

Иккинчи қадам — сизга энг кўп зарар етказаётган битта одатни танланг: ортиқча кутилма, кераксиз баҳс ёки ҳамма нарсани ўзингизга олиш.

Учинчи қадам — кейинги етти кун давомида янги реакцияни онгли равишда машқ қилинг.

Катта ўзгаришлар доим катта қарорлардан бошланмайди. Улар бир хил вазиятда бу сафар бошқача жавоб беришдан бошланади.

Асосий хулоса

Руҳий куч ҳаётда муаммо бўлмаслиги эмас. У муаммо келганда ўзингизни йўқотиб қўймаслик, ҳиссиётларни тан олиш ва барибир онгли қарор қабул қила олишдир.

Сиз барча воқеани назорат қилолмайсиз. Аммо улар сизда қандай из қолдириши ва кейинги қадамингиз қандай бўлишини танлашингиз мумкин.

Сизнингча, руҳий кучга эришишда энг қийин қадам қайси — кечириш, кутилмалардан воз кечиш ёки қўйиб юбориш? Фикрингизни изоҳларда қолдиринг!