Ипакчилик тарихи қайта ёзилмоқда: 4 минг йиллик далил Ўзбекистондан топилди

Сурхондарё вилоятидаги қадимий Сополлитепа ёдгорлигидан топилган археологик далиллар Марказий Осиёда ипакчилик тарихи илгари тахмин қилинганидан анча қадимий бўлиши мумкинлигини кўрсатди.

Washington University in St. Louis тадқиқотчилари ва бошқа мутахассислар иштирокидаги тадқиқот давомида ёдгорликдан учта яхши сақланган ипак қурти пилласи аниқланган. Уларнинг ёши тахминан 4 минг йил деб баҳоланмоқда. Бу топилма ҳозирги Ўзбекистон ҳудудида ипак қурти боқиш ёки ипак ишлаб чиқариш билан боғлиқ фаолият Буюк Ипак йўли шаклланишидан қарийб 2 минг йил аввал мавжуд бўлган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.

Аввалги илмий қарашларда ипакчиликнинг илк маркази қадимги Хитой бўлгани ва ипак ишлаб чиқариш технологияси кейинчалик савдо йўллари орқали Марказий Осиёга тарқалган, деган тасаввур устун эди. Янги топилма эса бу жараён анча мураккаб бўлганини ва Жанубий Марказий Осиёда ипакчилик жуда эрта пайдо бўлган ёки бу ҳудудга қадимдан етиб келган бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда.

Шу билан бирга, олимлар топилма “ипакчилик айнан Ўзбекистонда пайдо бўлган” деган хулосани ҳали бермаслигини таъкидламоқда. Бунинг учун қўшимча археологик ва илмий далиллар талаб этилади. Бироқ Сополлитепадаги топилмалар Марказий Осиёнинг ипакчилик тарихидаги ўрни илгари ўйланганидан анча муҳим бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда.

Қизиқ жиҳати шундаки, Ўзбекистонда ипакчилик бугунги кунгача муҳим анъаналардан бири бўлиб қолган. ЮНЕСКО ҳам Ўзбекистонни ўз ичига олган Марказий Осиё ва бошқа мамлакатлардаги ипакчилик ҳамда анъанавий ипак ишлаб чиқариш амалиётини инсониятнинг номоддий маданий мероси сифатида эътироф этган.